Küçük işletmeler için web sitesi erişilebilirlik kontrol listesi

Ekran okuyucu kullanan bir müşteri düşünün. İstediği spor ayakkabıyı buluyor, numarasını seçiyor ve sepet düğmesi olduğunu düşündüğü şeye basıyor. Ekran okuyucusu “düğme” diyor. Başka hiçbir şey değil. Sayfada bunlardan üç tane var ve hiçbirinin adı yok; müşteri siteden çıkıyor, siz de nedenini hiç öğrenmiyorsunuz.

Küçük işletme sitelerindeki erişilebilirlik sorunlarının çoğu böyledir: Site sahibi onları görmez, müşteri için ise çıkmaz sokaktır. Bu kontrol listesi, ekibinde geliştirici olmadan Shopify, WooCommerce, ikas, Wix veya Squarespace üzerinde site işletenler için hazırlandı.

Küçük işletmemin web sitesinin erişilebilir olması gerekiyor mu?

AB'deki tüketicilere satış yapıyorsanız büyük olasılıkla evet. Avrupa Erişilebilirlik Yasası (yeni sekmede açılır), 28 Haziran 2025'ten beri e-ticaret hizmetlerini kapsıyor. Başlıca muafiyet, hizmet sunan mikro işletmeler içindir: 10'dan az çalışanı olan ve yıllık cirosu ya da yıllık bilanço toplamı 2 milyon avroyu aşmayan işletmeler.

Buradaki e-ticaret, bir web sitesi veya uygulama aracılığıyla, “bir tüketici sözleşmesi kurmak amacıyla tüketicinin bireysel talebi üzerine” uzaktan satış yapmak demektir (Madde 3(30)). Çevrimiçi bir mağaza ya da rezervasyon motoru bu tanıma uyar. Muafiyet yalnızca hizmetleri kapsar: E-okuyucu gibi kapsamdaki ürünleri satmak, ürün kurallarını yine de beraberinde getirir (Madde 4(5)). AB dışında olmak da bir şey değiştirmez; Fransa'daki müşterilere satış yapan Türkiye'deki bir mağaza, bu müşteriler açısından kapsamdadır (Madde 3(4)). Ulusal yasaları ve cezaları Avrupa Erişilebilirlik Yasası rehberimiz anlatıyor.

Türkiye'de 2025/10 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi (yeni sekmede açılır), 6563 sayılı Kanun kapsamındaki e-ticaret hizmet sağlayıcılarına sitelerini ve uygulamalarını erişilebilir hâle getirmeleri için yaklaşık Haziran 2027'ye kadar süre tanıyor. Birleşik Krallık'ın Equality Act 2010 (yeni sekmede açılır) yasası engelli kişiler için makul düzenlemeler yapılmasını şart koşuyor ama web siteleri için teknik bir standart belirlemiyor. ABD'de Adalet Bakanlığının Mart 2022 rehberi (yeni sekmede açılır), halka açık işletmelerin çevrimiçi sundukları hizmetleri erişilebilir kılması gerektiğini ve WCAG gibi standartların “yararlı bir yol gösterdiğini” söylüyor. Yasa ne derse desin, ödeme adımını tamamlayamayan bir müşteri satın almaz.

Web sitelerindeki en yaygın erişilebilirlik sorunları nelerdir?

Altı hata öne çıkıyor. Şubat 2026'da en popüler bir milyon ana sayfanın otomatik olarak tarandığı WebAIM Million 2026 (yeni sekmede açılır) çalışmasında sayfaların %95,9'unda WCAG hataları tespit edildi; sayfa başına ortalama 56,1 hata vardı. En yaygın sorun, ana sayfaların %83,9'unda görülen düşük kontrastlı metindi.

Bu kontrollerin arkasındaki standart Web İçeriği Erişilebilirlik Yönergeleri, yani WCAG'dir; yasaların çoğu onun AA seviyesine atıf yapar ve en yeni sürümü WCAG 2.2 rehberimiz açıklıyor. Aşağıdaki kontrollerin birçoğunu hiçbir tarama aracı değerlendiremez.

Herkes metninizi okuyabiliyor ve görsellerinizi anlayabiliyor mu?

İşe buradan başlayın, çünkü bu düzeltmeler ucuzdur ve çoğunu site düzenleyicisinde kendiniz yapabilirsiniz. Metnin yeterli kontrastı olmalı, bilgi taşıyan görsellerin alternatif metni olmalı ve hiçbir şey yalnızca renge dayanmamalı. Colour Blind Awareness (yeni sekmede açılır) verilerine göre yaklaşık her 12 erkekten 1'inde ve her 200 kadından 1'inde renk görme eksikliği var.

• Kontrast. Normal metnin arka planına karşı kontrast oranı en az 4,5:1 (yeni sekmede açılır), büyük metninki en az 3:1 olmalı. Banner fotoğraflarının üzerindeki metinler dahil renklerinizi ücretsiz bir kontrast denetleyicisinde test edin. Renk kontrastı rehberimiz, markanızdan ödün vermeyen çözümler gösteriyor.
• Ürünlerde alternatif metin. Alışveriş yapan birinin bilmesi gerekeni anlatın: “Lacivert yün kazak, fitilli balıkçı yaka, önden görünüm”, “ürün görseli 1”den çok daha iyidir. En çok satan on ürününüzle başlayın.
• Dekoratif görseller. Arka plandaki bir süs deseninin alternatif metni boş olmalı ki ekran okuyucular onu atlasın. Bazı platformlar boş alternatif metin alanını dosya adıyla dolduruyor; sizinkini kontrol edin.
• Yalnızca renk. Yalnızca soluklaştırılmış bir renk kutucuğuyla gösterilen “Stokta yok” ya da yalnızca kırmızıyla işaretlenmiş zorunlu bir alan herkese ulaşmaz. Sayfaya telefonunuzun gri tonlama filtresiyle bakın ve anlamın kaybolduğu her yere bir kelime veya simge ekleyin.
• Yakınlaştırma. Tarayıcıda %200 yakınlaştırmada metin üst üste binmeden ya da kesilmeden büyümeli, menü de çalışmaya devam etmeli.
• Sayfa dili. Herhangi bir ücretsiz denetleyici eksik dil bildirimini yakalar. Bu, bir tema ayarı ya da şablonda tek satırlık bir değişikliktir.

İnsanlar sitenizi klavyeyle kullanabiliyor mu?

Pek çok kişi internette faresiz geziniyor: ekran okuyucu kullananlar, eli titreyen veya el hareketleri kısıtlı olanlar ve dokunmatik yüzeyi az önce bozulan herkes. Farenizi bir kenara bırakın ve Tab tuşuna basın. Her bağlantıya, düğmeye ve form alanına mantıklı bir sırayla ulaşabilmeli, nerede olduğunuzu her zaman görebilmeli ve hiçbir yerde takılıp kalmamalısınız.

• Görünür odak. Hangi öğenin etkin olduğunu bir çerçeve göstermeli ve sabit bir başlık ya da sohbet balonu onu örtmemeli (WCAG 2.2'deki 2.4.11 Odak Gizlenmez ölçütü). Pek çok tema görünüş uğruna bu çerçeveyi kaldırır; bir geliştirici onu geri getirebilir.
• Tuzak yok. Menüyü, beden seçiciyi, açılır pencereleri ve görsel galerisini klavyeyle açın, bir şey seçin, sonra çıkmayı deneyin. Escape tuşu açılır pencereleri kapatmalı.
• Simgelere ad verin. Her simge bağlantısının ve düğmenin, ekran okuyucunun duyurabileceği bir adı olmalı, örneğin “Sepet, 2 ürün”. “Buraya tıklayın” yerine bağlantının nereye gittiğini söyleyen kelimeler kullanın.
• Atlama bağlantısı ve başlıklar. İlk Tab basışında ideal olarak “İçeriğe geç” bağlantısı görünmeli. WebAIM'in 2024 ekran okuyucu anketinde (yeni sekmede açılır) katılımcıların %71,6'sı uzun bir sayfada önce başlıklar üzerinden gezindiğini söyledi; bu yüzden kalın metin değil, gerçek başlık seviyeleri kullanın.
• Dokunma hedefleri. WCAG 2.2, en az 24 × 24 CSS piksel boyutunda ya da çevresinde yeterli boşluk bulunan hedefler ister (2.5.8 başarı ölçütü (yeni sekmede açılır)).

Herkes formlarınızı, sepetinizi ve ödeme adımınızı tamamlayabiliyor mu?

Erişilebilirlik sorunlarının size doğrudan para kaybettirdiği yer ödeme adımıdır; bu yüzden onu baştan sona, bir şeyler ters gittiğinde ne olduğu dahil test edin. Her alanın görünür bir etiketi olmalı, hatalar sorunu kelimelerle açıklamalı ve oturum açmak hafıza testlerine ya da bulmacalara bağlı olmamalı. Ödeme sağlayıcınızın sayfaları da buna dahil.

• Yer tutucu değil, etiket. Yer tutucu metin biri yazmaya başlar başlamaz kaybolur ve çoğu zaman okunamayacak kadar soluktur. Her alanın görünür kalan bir etiketi olmalı.
• Hata mesajları. Formu boş gönderin. Her hata yazıyla açıklanmalı (“Posta kodunu girin, örneğin 34710”), ilgili alanın yanında durmalı ve duyurulmalı; yalnızca bir çerçevenin kırmızıya dönmesi yetmez.
• İki kez sormayın. İnsanlara teslimat adreslerini yeniden yazdırmak yerine “Fatura adresim aynı” seçeneğini sunun. WCAG 2.2 bunu A seviyesinde bir gereklilik hâline getirdi: 3.3.7 Yinelenen Giriş.
• Oturum açma. İnsanların şifreleri ve tek kullanımlık kodları yapıştırmasına, şifre yöneticisi kullanmasına izin verin. Başka bir giriş yolu sunmuyorsanız, yapıştırmayı engellemek WCAG 2.2'nin Erişilebilir Kimlik Doğrulama ölçütünü (yeni sekmede açılır) karşılamaz.
• CAPTCHA'lar. WebAIM'in 2024 anketinde ekran okuyucu kullanıcıları CAPTCHA'yı internetteki en sorunlu unsur olarak sıraladı. Bot koruması gerekiyorsa görsel bulmacalardan kaçının ve her zaman görsel olmayan bir alternatif sunun.
• Süre sınırları. Sepetin veya rezervasyonun tutulma süresi doluyorsa insanları uyarın ve süreyi uzatmalarına izin verin.

Ödeme adımının bazı kısımları platformunuza veya ödeme sağlayıcınıza aitse onları da test edin, sorunları bildirin ve bilinen sorunlar olarak listeleyin.

Çerez bildirimleri, açılır pencereler ve sohbet widget'ları ne olacak?

Müşterileriniz için üçüncü taraf betikler de web sitenizin bir parçasıdır. Klavyeyle kapatılamayan bir çerez bildirimi her sayfayı kilitler; ödeme ortasında odağı kapan bir bülten açılır penceresi de bir satışı durdurabilir. Eklediğiniz her betiği test edin ve yenisini kurmadan önce satıcısına erişilebilirliği sorun.

• Çerez bildirimi. Kabul ve ret düğmelerine Tab ile ulaşabiliyor, %200 yakınlaştırmada okuyabiliyor ve ardından kaldığınız yerden devam edebiliyor musunuz?
• Açılır pencereler. Odak açılır pencerenin içine geçmeli, pencere kapanana kadar orada kalmalı, sonra geri dönmeli. Escape onu kapatmalı.
• Sohbet widget'ları. Düğmenin bir adı olmalı, pencere klavyeyle açılıp kapanmalı ve telefonda “Şimdi öde” düğmesinin üstüne binmemeli.
• Döner banner'lar (carousel). Beş saniyeden uzun süre kendiliğinden hareket eden her şeyin duraklatılabilmesi, durdurulabilmesi veya gizlenebilmesi gerekir (WCAG 2.2 (yeni sekmede açılır), 2.2.2 başarı ölçütü).
• Gömülü içerikler. Yorum widget'ları, haritalar ve rezervasyon araçları da sizin sayfanızda duruyor. Hataları tedarikçiye iletin.

Videolarınız, PDF'leriniz ve menüleriniz herkes için çalışıyor mu?

Videoların altyazıya, ses kayıtlarının metin dökümüne ihtiyacı var; önemli bilgiler de yalnızca bir PDF'te ya da görselde durmamalı. Menüsü taranmış bir PDF olan bir restoran ya da beden tablosunu fotoğraf olarak koyan bir mağaza, ekran okuyucu kullananları ve telefonda yakınlaştırmaya ihtiyaç duyan herkesi dışarıda bırakır.

• Altyazılar ve metin dökümleri. Otomatik altyazıları yayımlamadan önce düzeltin. Podcast'lerin bir metin sürümü olmalı.
• Metin fotoğrafları. Menüleri, fiyat listelerini, beden tablolarını ve çalışma saatlerini sıradan bir web sayfasına koyun. PDF kullanmak zorundaysanız, basılı bir kopyayı taramak yerine dosyayı kelime işlemcinizden başlıklar ve etiketlerle dışa aktarın.
• Eski dosyalar. EAA, 28 Haziran 2025'ten önce yayımlanmış ofis dosyalarını, önceden kaydedilmiş ses ve videoları ya da artık güncellemediğiniz arşivleri düzeltmenizi şart koşmaz (Madde 2(4)). Yeni dosyalar ise kapsamdadır.

Neyi kendim düzeltebilirim, ne zaman bir geliştiriciye veya denetime ihtiyacım olur?

İçerik sorunlarının çoğunu içerik yönetim sisteminde kendiniz düzeltebilirsiniz: alternatif metinler, başlıklar, bağlantı metinleri, renkler, altyazılar ve pek çok form etiketi. Eksik odak stilleri, klavye tuzakları ve özel açılır listeler gibi tema düzeyindeki sorunlar ise bir geliştirici gerektirir. Bir denetim en çok, temel sorunlar düzeltildikten sonra ya da yeni bir tasarım yayına girmeden önce anlam taşır.

Bizimki gibi bir widget'ın yeri nedir? SiteAccessible gibi ziyaretçi tarafındaki bir panel, insanların kontrastı artırmasına, metni büyütmesine veya okuma kılavuzunu açmasına olanak tanır. Bu bazı ziyaretçilere yardımcı olur, ama bu listedeki hiçbir maddeyi karşılamaz: Adı olmayan bir düğme adsız kalır, klavye tuzağı da tuzak olarak kalır. Önce siteyi düzeltin, widget'ı bir ekstra olarak görün.

Yaptıklarımı nasıl kayıt altına alırım?

Neyi ne zaman test ettiğinizi, neyi düzelttiğinizi ve neyin hâlâ bozuk olduğunu basit bir kayıtta tutun, ardından dürüst bir özeti erişilebilirlik beyanında yayımlayın. EAA size uygulanıyorsa, hizmetinizin erişilebilirlik gerekliliklerini nasıl karşıladığına dair bilgiyi de, genellikle hüküm ve koşullarınızda veya eşdeğer bir belgede, yayımlamanız gerekir.

Bu ikinci yükümlülük direktifin Ek V'inden gelir; biçimini ulusal yasa belirler. Erişilebilirlik beyanı yazma rehberimiz uyarlayabileceğiniz bir şablon içeriyor. Ardından rutini sürdürün:

1. Kontrol listesini üç temel sayfanızda uygulayın ve her hatanın ekran görüntüsünü alın.
2. İçerikle ilgili maddeleri bu hafta kendiniz düzeltin.
3. Tema ve ödeme adımıyla ilgili maddeler için, en kötüsünden başlayarak bir geliştiriciye iş tanımı verin.
4. Her düzeltmeyi bir denetim aracının yanı sıra klavyeyle de yeniden test edin.
5. Beyanınızı tarihiyle birlikte yayımlayın veya güncelleyin.
6. Yeni bir uygulama eklediğinizde, temayı değiştirdiğinizde ya da yeni bir açılış sayfası yayımladığınızda bunu tekrarlayın.