Avrupa Erişilebilirlik Yasası (EAA): web siteniz kapsamda mı?

AB'deki müşterilere internetten satış yapıyorsanız, Avrupa Erişilebilirlik Yasası hakkında muhtemelen birkaç e-posta almışsınızdır; bazıları da son tarihi bahane edip size bir şey satmaya çalışan firmalardan. Bu rehber yasanın ne dediğine odaklanıyor: kimi kapsıyor, ne istiyor ve görmezden gelirseniz ne oluyor. Türkiye AB üyesi olmadığı için EAA burada doğrudan uygulanmıyor; yurt içinde ise Resmî Gazete'de 21 Haziran 2025'te yayımlanan 2025/10 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi (yeni sekmede açılır), 6563 sayılı Kanun kapsamındaki elektronik ticaret hizmet sağlayıcılarına sitelerini ve mobil uygulamalarını erişilebilir hâle getirmeleri için iki yıl, yani yaklaşık Haziran 2027'ye kadar süre tanıyor. Genelge, ölçüt olarak Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının WCAG 2.2 A seviyesine dayanan kontrol listesini (yeni sekmede açılır) esas alıyor ve herhangi bir para cezası tutarı belirlemiyor.

Avrupa Erişilebilirlik Yasası nedir?

Avrupa Erişilebilirlik Yasası (Direktif (AB) 2019/882 (yeni sekmede açılır)), tüketicilere satılan bazı ürün ve hizmetler için ortak erişilebilirlik gereklilikleri getiren bir AB yasasıdır. E-ticaret, tüketici bankacılığı, e-kitaplar, ulaşım biletleri ve elektronik haberleşme bunlar arasındadır. Yasa 17 Nisan 2019'da kabul edildi ve 28 Haziran 2025'ten beri AB genelinde uygulanıyor.

EAA'dan çoğu zaman tek bir kural kitabıymış gibi söz ediliyor. Aslında üç katmandan oluşuyor:

• Direktif amaçları, kapsamı ve süreleri belirler. Devletlere hitap eder, yani işletmenizi doğrudan bağlamaz.
• Ulusal yasa, yani satış yaptığınız AB ülkesinin yasası, size fiilen uygulanan metindir: Almanya'da Barrierefreiheitsstärkungsgesetz (BFSG), İspanya'da Ley 11/2023 gibi. Her biri kendi denetim makamlarını ve cezalarını belirler.
• Teknik standart EN 301 549, gereklilikleri karşıladığınızı pratikte nasıl gösterdiğinizi tanımlar. Web siteleri ve uygulamalar için Web İçeriği Erişilebilirlik Yönergeleri'ne (WCAG) dayanır.

Biri size bir ceza tutarından söz ederse, bunun hangi ülkenin yasasından geldiğini sorun.

EAA ne zaman uygulanmaya başladı, 2027 ve 2030'da ne değişiyor?

EAA 28 Haziran 2025'ten beri uygulanıyor. Üye devletler ulusal yasalarını 28 Haziran 2022'ye kadar kabul etmek ve 28 Haziran 2025'ten itibaren uygulamak zorundaydı (Madde 31). Bazı geçiş süreleri daha uzun: Haziran 2025'ten önce var olan hizmet sözleşmeleri ve ekipmanlar en geç 28 Haziran 2030'a kadar devam edebilir.

En çok yanlış okunan tarih 2030. Bu, web siteleri için bir ek süre değil: 2026'da açılan bir mağaza kurallara şimdiden uymak zorunda. Ek süre yalnızca Haziran 2025'ten önce var olan sözleşmelere ve ekipmanlara tanınıyor.

EAA hangi web sitelerini ve uygulamaları kapsıyor?

EAA, altı tür tüketici hizmeti sunmak için kullanılan web sitelerini ve uygulamaları kapsar: e-ticaret, tüketici bankacılığı, elektronik haberleşme, görsel-işitsel medya hizmetlerine erişim, e-kitaplar ve hava, otobüs, demiryolu ve su yolu yolcu taşımacılığının bazı unsurları. En geniş kategori e-ticarettir, çünkü tüketicilerin uzaktan sözleşme kurabildiği her siteyi ve uygulamayı içerir.

Direktif e-ticaret hizmetlerini, “bir tüketici sözleşmesi kurmak amacıyla, web siteleri ve mobil cihaz tabanlı hizmetler aracılığıyla, elektronik yollarla ve tüketicinin bireysel talebi üzerine uzaktan sunulan hizmetler” olarak tanımlar (Madde 3(30)). Bir müşteri sitenizden ya da uygulamanızdan satın alma, rezervasyon veya abonelik yapabiliyorsa, büyük olasılıkla kapsamdasınız: Shopify üzerinde çalışan bir giyim mağazası, bir otelin rezervasyon motoru ya da haftalık yemek kutusu aboneliği gibi.

Bazı durumlar o kadar net değil. Yalnızca menüyü ve telefon numarasını gösteren bir restoran sitesi muhtemelen e-ticaret hizmeti sayılmaz, çünkü üzerinden sözleşme kurulmaz. Çevrimiçi sipariş eklediğinizde muhtemelen sayılır. Masa rezervasyon formları gibi gri alanlar, tam da denetim makamının rehberine ya da bir avukata danışmaya değecek konulardır.

Hangi içerikler kapsam dışında?

Kapsamdaki bir sitede bile Madde 2(4) şunları hariç tutar:

• 28 Haziran 2025'ten önce yayımlanmış, önceden kaydedilmiş ses ve video ile PDF gibi ofis belgeleri;
• yön bulmak için gereken temel bilgiler erişilebilir dijital biçimde de sunulduğu sürece çevrimiçi haritalar;
• finanse etmediğiniz, geliştirmediğiniz ve kontrol etmediğiniz üçüncü taraf içerikleri;
• 28 Haziran 2025'ten beri güncellenmemiş veya düzenlenmemiş arşiv içerikleri.

Üçüncü taraf istisnasını fazla esnetmeyin. Kendi seçtiğiniz ve parasını ödediğiniz bir ödeme eklentisini ya da canlı destek aracını, finanse etmediğiniz veya kontrol etmediğiniz içerik olarak tanımlamak zordur. EAA bilgisayarlar, ödeme terminalleri ve e-okuyucular gibi ürünleri de kapsar, ancak bir web sitesi söz konusu olduğunda önemli olan hizmet kurallarıdır.

EAA küçük işletmelere uygulanıyor mu?

Kısmen. Hizmet sunan mikro işletmeler hizmet gerekliliklerinden muaftır. Mikro işletme, 10'dan az kişi çalıştıran ve yıllık cirosu ya da yıllık bilanço toplamı 2 milyon avroyu aşmayan işletmedir (Madde 3(23)). Bu sınırın üzerindeki küçük işletmeler kapsamdadır; kapsamdaki ürünleri üreten veya satan mikro işletmeler de muaf değildir.

Testin iki parçası da önemli. 6 çalışanı ve 1,5 milyon avro cirosu olan bir çevrimiçi mağaza mikro işletmedir. 6 çalışanı ve 3 milyon avro cirosu olan bir mağaza da bilanço toplamı 2 milyon avro veya altındaysa yine mikro işletme sayılır. 12 kişilik bir mağaza ise cirosu ne kadar düşük olursa olsun kapsamdadır.

Madde 4(5) yalnızca hizmet sunan mikro işletmeleri muaf tutar. Dolayısıyla e-okuyucu üreten beş kişilik bir şirket, ürün kurallarına yine de uymak zorundadır.

İki uyarı ekleyelim. Ulusal yasalar farklı olabilir: Belçika'nın federal yasası mikro işletmeleri yalnızca 28 Haziran 2030'a kadar muaf tutuyor (Loi du 5 novembre 2023, art. 40 (yeni sekmede açılır)). Ayrıca muafiyet sorunu değil, yalnızca yasal yükümlülüğü ortadan kaldırır. Ekran okuyucuyla ödeme adımını tamamlayamayan bir müşteri, kaç çalışanınız olursa olsun sitenizi terk eder.

EAA AB dışındaki şirketlere, B2B sitelere veya Birleşik Krallık'a uygulanıyor mu?

AB'deki tüketicilere satış yapan AB dışı şirketler için evet, yalnızca işletmelere yapılan satışlar için ise genellikle hayır. Direktif, nerede kayıtlı olursa olsun AB pazarında hizmet sunan veya AB'deki tüketicilere hizmet teklif eden herkesi kapsar (Madde 3(4)). AB'deki tüketicilere satış yapan Türkiye'deki, Birleşik Krallık'taki ya da ABD'deki bir mağaza, bu satışlar açısından kapsamdadır.

• AB dışındaki satıcılar. Belirleyici olan kime sattığınızdır. Mağazanız Fransa'daki müşterilere gönderim yapıyorsa, o hizmete Fransız yasası uygulanır. AB dışındaki müşterilere yapılan satışlar kapsamda değildir.
• B2B. Direktif anlamında e-ticaret, bir tüketiciyle, yani ticari veya mesleki faaliyeti dışında alışveriş yapan bir kişiyle kurulan sözleşmedir (Madde 3(22)). Yalnızca kayıtlı işletmelere açık bir toptan satış portalı genellikle kapsam dışında kalır; hem işletmelere hem tüketicilere satan bir site ise tüketici satışları açısından kapsamdadır.
• Birleşik Krallık. EAA Birleşik Krallık hukukunun parçası değildir, ancak AB'deki tüketicilere satış yapan Birleşik Krallık işletmeleri, satış yaptıkları ülkelerin yasalarına tabidir. Ülke içinde Equality Act 2010 makul düzenlemeler yapılmasını şart koşar ama teknik bir web standardı belirlemez; kamu sektörü erişilebilirlik yönetmeliği (yeni sekmede açılır) ise yalnızca kamu kurumlarını kapsar.

Hangi standardı karşılamanız gerekiyor?

Pratikte EN 301 549'u. Bu da web siteleri için bugün WCAG 2.1 AA seviyesi anlamına geliyor. Direktifin kendisi bir WCAG seviyesi değil, işlevsel gereklilikler sıralar. Güncel referans EN 301 549 v3.2.1'dir (2021); Eylül 2026'da yayımlanan 4.1.1 sürümü ise Komisyon onu AB Resmî Gazetesinde referans olarak yayımladığında WCAG 2.2 AA seviyesine geçecek.

Komisyonun erişilebilirlik kaynak merkezi AccessibleEU (yeni sekmede açılır), v4.1.1'in “henüz yasal referans standart olmadığını” belirtiyor. Referansı yayımlandıktan sonra bu sürümü karşılamak, EAA'ya uygunluk karinesi sağlayacak. Bunun ne zaman olacağını şu an kimse söyleyemiyor.

Önerimiz şu: Şimdiden WCAG 2.2 AA seviyesine göre geliştirin ve test edin. WCAG 2.2, artık kullanılmayan tek bir ölçüt dışında WCAG 2.1'deki her şeyi içerir, böylece ikisini birden karşılamış olursunuz. WCAG 2.2'deki yenilikler yazımız dokuz yeni başarı ölçütünü anlatıyor, WCAG genel bakışımız ise seviyeleri açıklıyor.

Hangi bilgileri yayımlamanız gerekiyor?

Hizmet sağlayıcılar, hizmetlerinin erişilebilirlik gerekliliklerini nasıl karşıladığına dair bilgiyi “genel hüküm ve koşullarda veya eşdeğer bir belgede” yayımlamak zorundadır (Ek V). Bu bilgi hizmeti erişilebilir biçimlerde tanımlamalı ve gerekliliklerin nasıl karşılandığını açıklamalıdır. Madde 13(2)'ye göre hizmet sunulduğu sürece yazılı ve sözlü biçimde kamuya açık tutulmalıdır.

Ulusal yasalar bu listeye ekleme yapabilir; örneğin denetim makamını belirtmenizi isteyebilir. Pek çok işletme bu bilgileri, alt bilgiden ve kullanım koşullarından bağlantı verilen tek bir erişilebilirlik sayfasında, bir erişilebilirlik beyanına benzer şekilde yayımlıyor. Erişilebilirlik beyanı nasıl yazılır rehberimizde ikisini birden karşılayan bir şablon var; beyan belgelerimiz ise daha ayrıntılı.

Bir gerekliliğin sizin için orantısız bir yük olacağını düşünüyorsanız, bunu söylemek yetmez. Madde 14, en az beş yılda bir yenilenen, belgelenmiş bir değerlendirme ister ve ilgili makamları bilgilendirmeniz gerekir. Mikro işletmeler bu bildirimden muaftır.

EAA'yı kim denetliyor, cezalar ne kadar?

Her ülke kendi denetim makamlarını atar ve “etkili, orantılı ve caydırıcı” olması gereken cezalarını kendisi belirler (Madde 30). Bir çevrimiçi mağaza için denetim makamı genellikle bir tüketici koruma ya da piyasa gözetimi kurumudur. Azami cezalar birkaç bin avrodan 1 milyon avronun üzerine kadar uzanıyor ve bazıları ciroya bağlı. Türkiye'deki genelge ise bir izleme komisyonu öngörüyor, ancak ceza tutarı belirlemiyor.

Bunlar üst sınırlardır, düzeltilebilir bir sorunu olan bir işletmenin ödemesi muhtemel tutarlar değil. Rakamlar internette yanlış da kopyalanıyor; bir sayıya güvenmeden önce ilgili ülkenin yasasını kendiniz kontrol edin.

İlk olarak ne yapmalısınız?

Önce kapsamda olup olmadığınızı kontrol edin. Ardından müşteriler için en önemli akışları test edip düzeltin, mevcut durumunuz hakkında dürüst bilgi yayımlayın ve erişilebilirliği siteyi değiştirme biçiminizin bir parçası yapın. Bunun büyük kısmı mantıklı bir sırayla yapılan sıradan ürün işidir, tek seferlik bir hukuk projesi değil.

1. Kapsamınızı kontrol edin. AB'deki tüketicilere sunduğunuz hizmetleri, satış yaptığınız ülkeleri, çalışan sayınızı ve cironuzu listeleyin. Mikro işletme sınırına yakınsanız, hesabı nasıl yaptığınızı yazılı olarak saklayın.
2. Temel akışlarınızı test edin: arama, ürün sayfaları, sepet, ödeme ve giriş. Önce ücretsiz otomatik araçları kullanın, ardından web sitenizin erişilebilirliğini nasıl test edersiniz rehberimizde anlatıldığı gibi klavye ve ekran okuyucuyla elle kontrol edin.
3. Verdiği zarara göre sırayla düzeltin. Klavye kullanıcılarının ulaşamadığı bir ödeme düğmesi, soluk renkli bir alt bilgi bağlantısından çok daha önemlidir. Web sitesi erişilebilirlik kontrol listesi en yaygın hataları ele alıyor.
4. Erişilebilirlik bilgilerinizi yayımlayın; henüz düzeltilmeyenleri ve size nasıl ulaşılacağını da belirtin.
5. Bunu rutin hâline getirin. Madde 13(3), hizmet değiştikçe uygunluğu koruyan prosedürler bekler. Temayı her güncellediğinizde veya üçüncü taraf bir araç eklediğinizde erişilebilirliği yeniden kontrol edin.
6. Emin değilseniz sorun. Kapsam veya muafiyet sorularında bir avukata ya da ilgili ülkenin denetim makamına danışın.

Erişilebilirlik widget'ı bu tablonun neresinde?

Hiçbir widget bir web sitesini EAA'ya uygun hâle getirmez, bizimki de dahil. Avrupa Komisyonu, “web sitesinin kendisinin standardın ayrıntılı ölçütlerini karşılamasını sağlamayan” araçların “uygun bir çözüm olmadığını” söylüyor (Komisyon, Web Erişilebilirliği (yeni sekmede açılır)). Yine de bir widget, düzgün geliştirilmiş bir sitenin üzerine eklenen bir katman olarak bazı ziyaretçilere yardımcı olabilir.

SiteAccessible, ziyaretçilerin kontrastı, metin boyutunu ve okuma yardımcılarını ayarlamasını sağlar. Kodunuzu düzeltmez, denetimlerin veya engelli kişilerle yapılan testlerin yerini tutmaz ve size hukuki koruma sağlamaz.