Erişilebilirlik beyanı nasıl yazılır? (Şablonla birlikte)

Ekran büyüteci kullanan bir müşteri rezervasyon takviminizi çalıştıramıyor. Sonra nereye gidecek? İyi bir erişilebilirlik beyanı olan bir sitede cevap bir tık uzakta: Takvimde bilinen bir sorun olduğunu kabul eden, rezervasyon için bir telefon hattı sunan ve kime e-posta gönderileceğini söyleyen bir sayfa. Bu sayfa çoğu zaman bir denetim makamının da ilk okuduğu yerdir.

Erişilebilirlik beyanı nedir?

Erişilebilirlik beyanı, bir web sitesinin veya uygulamanın ne kadar erişilebilir olduğunu, hangi standarda göre değerlendirildiğini, neyin henüz erişilebilir olmadığını ve nedenini, insanların sorunları nasıl bildirebileceğini ya da içeriği başka bir biçimde nasıl isteyebileceğini açıklayan, herkese açık bir sayfadır. W3C, her beyanın en azından bir taahhüt, uygulanan standart ve iletişim bilgileri içermesini öneriyor.

W3C'nin erişilebilirlik beyanı hazırlama (yeni sekmede açılır) rehberine göre bir beyanda en azından şunlar bulunmalı:

• “Engelli kişiler için erişilebilirliğe yönelik bir taahhüt”
• “WCAG 2.2 gibi, uygulanan erişilebilirlik standardı”
• “Kullanıcıların sorunla karşılaşması durumu için iletişim bilgileri”

Rehber ayrıca bilinen kısıtlamaları, aldığınız önlemleri, desteklenen tarayıcıları, test ettiğiniz ortamları ve size uygulanan yasaları listelemenizi öneriyor. Beyan bir sertifika değildir ve kimse onu onaylamaz. Değeri dürüstlüğündedir: Okuyanlar ne bekleyeceklerini ve bir şey çalışmadığında ne yapacaklarını görür.

Erişilebilirlik beyanı yasal bir zorunluluk mu?

Kim olduğunuza bağlı. AB'deki kamu kurumları, Web Erişilebilirliği Direktifi uyarınca Komisyonun modelini kullanarak beyan yayımlamak zorundadır; Birleşik Krallık'taki kamu kurumlarının da benzer bir yükümlülüğü var. Avrupa Erişilebilirlik Yasası kapsamındaki işletmeler, hizmetlerinin gereklilikleri nasıl karşıladığına dair bilgi yayımlamalıdır. Diğer özel sitelerin çoğu için beyan isteğe bağlıdır. Türkiye'de 2025/10 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ise ölçüt olarak Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının WCAG 2.2 A seviyesine dayanan kontrol listesini (yeni sekmede açılır) kullanıyor ve iki yıl geçerli bir “Erişilebilirlik Logosu” öngörüyor; AB'deki tüketicilere satış yapan bir Türk işletmesi içinse bilgi yayımlama yükümlülüğü, satış yaptığı ülkenin yasasından gelir.

Ayrıntıları ulusal yasalar belirler. Almanya'da BFSG'nin bilgilendirme yükümlülüğü, yetkili piyasa gözetim makamının belirtilmesini de kapsar (BFSG, Anlage 3 (yeni sekmede açılır)). İtalya'da AgID, hizmetleri artık İtalya'nın EAA yasası kapsamına giren büyük özel şirketlerin, eskiden 4/2004 sayılı Kanun uyarınca sundukları erişilebilirlik beyanını artık vermediğini, kamu idarelerinin ise vermeye devam ettiğini söylüyor (AgID SSS (yeni sekmede açılır)).

Hiçbir şey zorunlu kılmasa bile bir beyan, engelli müşterilere vazgeçmeden önce size ulaşabilecekleri bir yol sunar. Her sayfadan, genellikle alt bilgiden bu sayfaya bağlantı verin.

Kamu sektörüne ait bir erişilebilirlik beyanında neler bulunmalı?

Uygulama Kararı (AB) 2018/1523'teki AB model beyanının altı zorunlu bölümü var: taahhüt ve kapsam, uyumluluk durumu, erişilebilir olmayan içerik, beyanın nasıl hazırlandığı, geri bildirim ve iletişim bilgileri ve yaptırım prosedürü. Beyanın kendisi de erişilebilir olmalıdır; Karar, beyanın düzenli olarak, en az yılda bir kez gözden geçirilmesi gerektiğini söylüyor.

1. Giriş: ulusal yasa uyarınca erişilebilirlik taahhüdü ve hangi sitelerin ya da uygulamaların kapsandığı.
2. Uyumluluk durumu: tamamen uyumlu, kısmen uyumlu ya da uyumlu değil; uyumsuzluklar listelenerek.
3. Erişilebilir olmayan içerik: uyumlu olmayan içerik, orantısız yük gerekçesi öne sürülen içerik ve yasanın kapsamı dışındaki içerik; varsa erişilebilir alternatifleriyle.
4. Bu beyanın hazırlanması: tarih, yöntem (öz değerlendirme veya üçüncü taraf değerlendirmesi) ve isteğe bağlı olarak son gözden geçirme tarihi.
5. Geri bildirim ve iletişim bilgileri: bir sorunun nasıl bildirileceği ya da erişilebilir olmayan içeriğin nasıl isteneceği ve sorumlunun kim olduğu.
6. Yaptırım prosedürü: yanıt tatmin edici değilse ne yapılacağı, denetim kurumunun iletişim bilgileriyle birlikte.

İsteğe bağlı eklemeler arasında sorunları düzeltme planı, bir değerlendirme raporuna bağlantı ve yardımcı teknoloji kullananlar için telefon desteği var. Özel bir şirket için bile bu yapı iyi bir iskelettir, çünkü okuyanlar neyi nerede arayacaklarını bilir.

Avrupa Erişilebilirlik Yasası işletmelerden neyi yayımlamalarını istiyor?

EAA kapsamındaki işletmeler, hizmetlerinin erişilebilirlik gerekliliklerini nasıl karşıladığına dair bilgiyi “genel hüküm ve koşullarda veya eşdeğer bir belgede” yayımlamalıdır (Ek V). Bu bilgi yazılı ve sözlü biçimde sunulmalı, engelli kişiler için erişilebilir olmalı ve hizmet sürdüğü müddetçe kamuya açık tutulmalıdır (Madde 13(2)).

Ek V, uygun olduğu ölçüde nelerin yer alacağını sıralar:

• hizmetin erişilebilir biçimlerde genel bir tanımı;
• hizmetin nasıl işlediğini anlamak için gereken açıklamalar;
• hizmetin Ek I'deki ilgili erişilebilirlik gerekliliklerini nasıl karşıladığının açıklaması.

Direktif buna erişilebilirlik beyanı demez ve bir model öngörmez. Pratikte pek çok işletme iki işi birden gören tek bir erişilebilirlik sayfası yayımlıyor ve hüküm ve koşullarından bu sayfaya bağlantı veriyor. Orantısız yük istisnasına dayanıyorsanız bunu orada belirtin; Madde 14 ayrıca en az beş yılda bir yenilenen, belgelenmiş bir değerlendirme bekler. Kimlerin kapsamda olduğunu Avrupa Erişilebilirlik Yasası rehberimiz anlatıyor.

Her erişilebilirlik beyanında neler olmalı?

Yasa sizden ne isterse istesin, işe yarayan bir beyan okuyucunun beş sorusunu yanıtlar: Hangi standardı hedeflediniz, ona ne kadar yaklaştınız, ne henüz çalışmıyor, okuyucu onun yerine ne yapabilir ve size nasıl ulaşabilir? Okuyucunun beyanın ne kadar güncel ve güvenilir olduğunu değerlendirebilmesi için tarihi ve test yöntemini de ekleyin.

• Sorunlar konusunda net olun. “Bazı içerikler erişilebilir olmayabilir” cümlesi okuyucuya hiçbir şey söylemez. “Ürün sayfalarındaki beden tablosu metin alternatifi olmayan bir görsel; bize e-posta gönderin, ölçüleri iletelim” ise işe yarar.
• Alternatifler sunun, örneğin rezervasyon için bir telefon hattı ya da PDF menünün metin sürümü.
• İşleyen bir iletişim yolu verin: İdeali bir e-posta adresi ve bir telefon numarası, bir de tutabileceğiniz bir yanıt süresi.
• Standardı ve sürümü belirtin, örneğin WCAG 2.2 AA seviyesi. Tek başına “WCAG uyumlu” pek bir şey ifade etmez; WCAG 2.2'deki yenilikler rehberimiz seviyeleri açıklıyor.
• Nasıl ve ne zaman test ettiğinizi yazın: Otomatik araçlar ve elle kontrollerle yapılan bir öz değerlendirme mi, yoksa dış denetim mi?
• Sade bir dille yazın. Okuyucunuz yorgun ya da sinirli olabilir, metni bir ekran okuyucuyla dinliyor da olabilir.

“Tamamen uyumlu”, “kısmen uyumlu” ve “uyumlu değil” arasında nasıl seçim yapılır?

“Tamamen uyumlu” seçeneğini yalnızca standardın her gerekliliği istisnasız karşılanıyorsa, “kısmen uyumlu” seçeneğini gerekliliklerin çoğu bazı istisnalarla karşılanıyorsa, “uyumlu değil” seçeneğini de gerekliliklerin çoğu karşılanmıyorsa seçin. Bunlar AB modelinin kendi tanımlarıdır. Dürüstçe test edilmiş web sitelerinin çoğu için doğru cevap “kısmen uyumlu”dur.

Karar ayrıca uyumluluk iddialarının öz değerlendirme ya da üçüncü taraf değerlendirmesi gibi gerçek bir değerlendirmeye dayanması ve beyanda yöntemin belirtilmesi gerektiğini söyler. Tek başına otomatik bir tarama bu anlamda değerlendirme sayılmaz: Araçlar sorunların yalnızca bir kısmını yakalar (web sitenizin erişilebilirliğini nasıl test edersiniz rehberimiz nedenini açıklıyor). Siteler de değişir. Yeni bir tema veya üçüncü taraf bir sohbet aracı, geçen ay testi geçen bir şeyi bozabilir.

Bir erişilebilirlik widget'ı kurmak da durumu değiştirmez. Avrupa Komisyonu, web sitesinin kendisini standarda uygun hâle getirmeyen overlay'lerin ve diğer araçların “uygun bir çözüm olmadığını” söylüyor (Komisyon, Web Erişilebilirliği (yeni sekmede açılır)).

Şablon: Uyarlayabileceğiniz bir erişilebilirlik beyanı

Bu şablon AB modelinin yapısını izler ve EAA'nın istediği hizmet bilgilerini ekler. Önce testi yapın, sonra köşeli parantez içindeki her şeyi değiştirin ve size uymayanları silin. Kamu kurumları modelin kendi ülkelerindeki sürümünü kullanmalıdır.

[Web sitesi veya uygulama adı] erişilebilirlik beyanı

Taahhüdümüz. [Kuruluş adı], ekran okuyucu, ekran büyüteci veya sesli komut gibi yardımcı teknolojileri kullananlar dahil herkesin [web sitesi adresi] adresini kullanabilmesini istiyor. Bu beyan [web sitesini / iOS ve Android uygulamalarını] kapsar.

Hizmetimiz hakkında. [Hizmeti bir iki sade cümleyle anlatın, örneğin: “İnternet üzerinden bisiklet satıyor ve Almanya, Fransa ve Hollanda'daki müşterilere gönderiyoruz.” Ardından yardımcı teknoloji kullananlar için arama, sipariş, ödeme ve destek ekibine ulaşmanın nasıl işlediğini ve hangi standardı izlediğinizi açıklayın.]

Uyumluluk durumu. Bu web sitesi [WCAG 2.2 AA seviyesi / EN 301 549 v3.2.1] ile [tamamen uyumludur / kısmen uyumludur / uyumlu değildir][; nedeni aşağıda listelenen sorunlardır].

Henüz erişilebilir olmayanlar. [Her sorunu, nerede olduğunu ve insanların onun yerine ne yapabileceğini listeleyin. Örneğin: “Mağaza bulucu harita klavyeyle kullanılamıyor. Aynı adresler ve çalışma saatleri Mağazalarımız sayfasında listeleniyor.” “Haziran 2025'ten önce yayımlanan bazı ürün videolarında altyazı yok. Bunları [ay ve yıl] tarihine kadar ekleyeceğiz.”]

[Orantısız yük.] [Yalnızca değerlendirmeyi yapıp belgelediyseniz: Neyi düzeltmediğinizi, nedenini ve sunduğunuz alternatifi yazın.]

Nasıl test ettik. Bu beyan [tarih] tarihinde, [test edilen sayfalar ve akışlar] üzerinde yapılan [otomatik araçlar ile klavye ve ekran okuyucuyla elle yapılan kontrollere dayanan bir öz değerlendirme / [şirket] tarafından [ay ve yıl] tarihinde gerçekleştirilen bir denetim] temel alınarak hazırlandı. Son gözden geçirme tarihi: [tarih].

Geri bildirim ve iletişim. Bir sorunla karşılaşırsanız ya da bilgiye başka bir biçimde ihtiyaç duyarsanız [ad veya ekip] ile [e-posta adresi] adresinden veya [telefon numarası] numarasından iletişime geçin. [5] iş günü içinde yanıt vermeyi hedefliyoruz.

Yaptırım prosedürü. Yanıtımızdan memnun kalmazsanız [ulusal denetim kurumuna, şikâyet sayfasının bağlantısıyla birlikte] başvurabilirsiniz.

Erişilebilirlik beyanınızı ne sıklıkla güncellemelisiniz?

En az yılda bir kez gözden geçirin; sitede önemli bir değişiklik yaptığınızda, bir denetimi tamamladığınızda ya da listelediği bir sorunu düzelttiğinizde güncelleyin. AB modeli, beyanın hazırlandığı tarihi ve son gözden geçirme tarihini içerir; bu yüzden eskimiş bir beyan, onu okuyan herkesin gözüne çarpar.

• yeniden tasarım, yeni bir tema ya da yeni bir ödeme sayfası veya ödeme sağlayıcısı;
• canlı sohbet penceresi, yorum akışı veya çerez bildirimi gibi yeni bir üçüncü taraf araç;
• yeni bir denetimin sonuçları ya da listelenen bir geçici çözümü gereksiz kılan düzeltmeler;
• yeni iletişim bilgileri veya yanıt süreleri;
• referans standarttaki bir değişiklik: Eylül 2026'da yayımlanan EN 301 549 v4.1.1, AB Resmî Gazetesinde referansı yayımlandığında WCAG 2.2'ye geçecek (AccessibleEU (yeni sekmede açılır)).

Bir beyan oluşturucu beyanı sizin yerinize yazabilir mi?

Bir oluşturucu beyanı düzenleyebilir ve barındırabilir, ama uyumluluk durumunuza karar veremez ya da sorunlarınızı bulamaz. Bunlar testten gelir. W3C ücretsiz bir erişilebilirlik beyanı oluşturucu (yeni sekmede açılır) sunuyor; bizimki dahil bazı araçlar da sonucu sizin için barındırıyor. Her iki durumda da içerik ancak arkasındaki değerlendirme kadar iyi olabilir.

SiteAccessible'ın Pro ve Business planlarında rehberli bir form, AB modelinin yapısında bir beyan oluşturur ve onu widget'ın bağlantı verdiği bir sayfada barındırır (nasıl çalışır). Form, ona ne söylerseniz onu kaydeder. Sitenizi test etmez, durumunuzu seçmez ve siteyi uyumlu hâle getirmez; bu yüzden işe web sitesi erişilebilirlik kontrol listesiyle başlayın.