Jak napisać deklarację dostępności (z szablonem)

Klient korzystający z programu powiększającego nie może obsłużyć Twojego kalendarza rezerwacji. Co dalej? Na stronie z dobrą deklaracją dostępności odpowiedź jest jedno kliknięcie dalej: strona, która przyznaje, że kalendarz ma znany problem, proponuje w zamian rezerwację telefoniczną i podaje, do kogo napisać. Często to też pierwsza rzecz, którą czyta organ nadzoru.

Czym jest deklaracja dostępności?

Deklaracja dostępności to publiczna strona, która wyjaśnia, na ile dostępna jest strona internetowa lub aplikacja, według jakiej normy ją oceniono, co nie jest jeszcze dostępne i dlaczego oraz jak zgłosić problem albo poprosić o treść w innym formacie. W3C zaleca, by każda deklaracja zawierała co najmniej zobowiązanie, zastosowaną normę i dane kontaktowe.

Wskazówki W3C dotyczące przygotowania deklaracji dostępności (otwiera się w nowej karcie) mówią, że deklaracja powinna zawierać co najmniej:

• „Zobowiązanie do zapewnienia dostępności osobom z niepełnosprawnościami”
• „Zastosowaną normę dostępności, np. WCAG 2.2”
• „Dane kontaktowe na wypadek, gdyby użytkownicy napotkali problemy”

W3C proponuje też wymienić znane ograniczenia, podejmowane działania, obsługiwane przeglądarki, środowiska, w których testowano stronę, oraz przepisy, które Cię obowiązują. Deklaracja nie jest certyfikatem i nikt jej nie zatwierdza. Jej wartość to szczerość: czytelnik widzi, czego się spodziewać i co zrobić, gdy coś nie działa.

Czy deklaracja dostępności jest wymagana prawem?

To zależy, kim jesteś. Podmioty publiczne w UE muszą ją publikować na podstawie dyrektywy w sprawie dostępności stron internetowych, według wzoru Komisji, a brytyjskie podmioty publiczne mają podobny obowiązek. Firmy objęte Europejskim aktem w sprawie dostępności muszą publikować informacje o tym, jak ich usługi spełniają wymagania. Dla większości pozostałych stron prywatnych deklaracja jest dobrowolna.

Szczegóły zależą od prawa krajowego. W Polsce deklarację dostępności od lat publikują podmioty publiczne na podstawie ustawy o dostępności cyfrowej z 2019 r., a usługodawcy objęci ustawą z 26 kwietnia 2024 r. muszą podać informacje o spełnianiu wymagań „w regulaminie świadczenia usług lub innym równoważnym dokumencie” (art. 32 ust. 2 pkt 1 (otwiera się w nowej karcie)); e-commerce nadzoruje minister właściwy do spraw informatyzacji, a kara może sięgnąć dziesięciokrotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, nie więcej niż 10% obrotu. W Niemczech obowiązek informacyjny BFSG obejmuje też wskazanie właściwego organu nadzoru rynku (BFSG, Anlage 3 (otwiera się w nowej karcie)). We Włoszech AgID wyjaśnia, że duże firmy prywatne, których usługi podlegają teraz włoskiej ustawie wdrażającej EAA, nie składają już deklaracji dostępności wymaganej wcześniej przez ustawę 4/2004, a administracja publiczna nadal to robi (FAQ AgID (otwiera się w nowej karcie)).

Nawet jeśli nic Cię do tego nie zobowiązuje, deklaracja daje klientom z niepełnosprawnościami sposób, by się z Tobą skontaktować, zanim zrezygnują. Podlinkuj ją na każdej stronie, zwykle w stopce.

Co musi zawierać deklaracja dostępności podmiotu publicznego?

Unijny wzór z decyzji wykonawczej (UE) 2018/1523, w polskiej wersji nazwany „oświadczeniem w sprawie dostępności”, ma sześć obowiązkowych części: zobowiązanie i zakres, status zgodności, treści niedostępne, sposób przygotowania oświadczenia, informacje zwrotne i dane kontaktowe oraz postępowanie odwoławcze. Sama deklaracja musi być dostępna, a decyzja zaleca, by przeglądać ją regularnie, co najmniej raz w roku.

1. Zobowiązanie: zobowiązanie do zapewnienia dostępności zgodnie z prawem krajowym i informacja, których stron lub aplikacji dotyczy.
2. Status pod względem zgodności: w pełni zgodna, częściowo zgodna lub niezgodna, z wykazem niezgodności.
3. Treści niedostępne: treści niezgodne z wymaganiami, treści, w przypadku których powołano się na nieproporcjonalne obciążenie, oraz treści spoza zakresu przepisów, wraz z dostępnymi alternatywami, jeśli istnieją.
4. Przygotowanie deklaracji: data, metoda (samoocena lub ocena przeprowadzona przez stronę trzecią) i opcjonalnie data ostatniego przeglądu.
5. Informacje zwrotne i dane kontaktowe: jak zgłosić problem albo poprosić o niedostępną treść i kto za to odpowiada.
6. Postępowanie odwoławcze: co zrobić, jeśli odpowiedź nie jest zadowalająca, wraz z danymi kontaktowymi właściwego organu.

Opcjonalnie można dodać plan usuwania problemów, link do raportu z oceny i wsparcie telefoniczne dla osób korzystających z technologii wspomagających. Nawet dla prywatnej firmy ta struktura to dobry szkielet, bo czytelnicy wiedzą, gdzie szukać.

Co według Europejskiego aktu w sprawie dostępności muszą publikować firmy?

Firmy objęte EAA muszą zamieścić informacje o tym, jak ich usługa spełnia wymagania dostępności, „w ogólnych zasadach i warunkach lub w równoważnym dokumencie” (załącznik V). Informacje muszą być udostępniane w formie pisemnej i ustnej, w sposób dostępny dla osób z niepełnosprawnościami, i pozostawać publiczne przez cały czas świadczenia usługi (art. 13 ust. 2).

Załącznik V wymienia, co należy podać, w stosownych przypadkach:

• ogólny opis usługi w dostępnych formatach;
• opisy i wyjaśnienia potrzebne do zrozumienia, jak działa usługa;
• opis tego, jak usługa spełnia odpowiednie wymagania dostępności z załącznika I.

Dyrektywa nie nazywa tego deklaracją dostępności i nie narzuca wzoru. W praktyce wiele firm publikuje jedną stronę o dostępności, która spełnia oba zadania, i linkuje do niej z regulaminu. Jeśli powołujesz się na wyjątek nieproporcjonalnego obciążenia, napisz o tym właśnie tam; art. 14 wymaga też udokumentowanej oceny, odnawianej co najmniej co pięć lat. Kogo obejmuje akt, wyjaśniamy w artykule o Europejskim akcie w sprawie dostępności.

Co powinna zawierać każda deklaracja dostępności?

Bez względu na to, czego wymaga od Ciebie prawo, przydatna deklaracja odpowiada na pięć pytań czytelnika: do jakiej normy dążysz, jak blisko celu jesteś, co jeszcze nie działa, co można zrobić zamiast tego i jak się z Tobą skontaktować. Dodaj datę i metodę testowania, żeby czytelnik mógł ocenić, na ile deklaracja jest aktualna i wiarygodna.

• Pisz konkretnie o problemach. „Niektóre treści mogą nie być dostępne” nic czytelnikowi nie mówi. „Tabela rozmiarów na stronach produktów to obraz bez tekstu alternatywnego; napisz do nas, a prześlemy wymiary” naprawdę pomaga.
• Proponuj alternatywy, np. rezerwację telefoniczną albo tekstową wersję menu w PDF-ie.
• Podaj działający kontakt, najlepiej adres e-mail i numer telefonu, z czasem odpowiedzi, którego dasz radę dotrzymać.
• Wskaż normę i jej wersję, np. WCAG 2.2 na poziomie AA. Samo „zgodna z WCAG” niewiele znaczy; poziomy wyjaśniamy w artykule Co nowego w WCAG 2.2.
• Napisz, jak i kiedy testowano stronę: samoocena z użyciem narzędzi automatycznych i testów ręcznych albo audyt zewnętrzny.
• Pisz prostym językiem. Czytelnik może być zmęczony, zirytowany albo słuchać tekstu przez czytnik ekranu.

Jak wybrać status „w pełni zgodna”, „częściowo zgodna” lub „niezgodna”?

Wybierz „w pełni zgodna” tylko wtedy, gdy wszystkie wymagania normy są spełnione bez wyjątków, „częściowo zgodna”, gdy spełniona jest większość z nich z pewnymi wyjątkami, a „niezgodna”, gdy większość nie jest spełniona. To definicje z samego unijnego wzoru. Dla większości rzetelnie przetestowanych stron prawidłowa odpowiedź to „częściowo zgodna”.

Decyzja mówi też, że informacje o zgodności muszą opierać się na rzeczywistej ocenie, np. samoocenie lub ocenie przeprowadzonej przez stronę trzecią, a deklaracja ma wskazywać zastosowaną metodę. Sam automatyczny skan taką oceną nie jest: narzędzia wychwytują tylko część problemów (dlaczego, wyjaśniamy w poradniku jak sprawdzić dostępność strony internetowej). Poza tym strony się zmieniają. Nowy motyw albo zewnętrzny czat może zepsuć coś, co w zeszłym miesiącu przechodziło testy.

Instalacja widżetu dostępności też nie zmienia statusu. Komisja Europejska pisze, że nakładki i inne narzędzia, które nie zapewniają, że sama strona spełnia normę, „nie są odpowiednim rozwiązaniem” (Komisja Europejska, Web Accessibility (otwiera się w nowej karcie)).

Szablon: deklaracja dostępności do dostosowania

Ten szablon odwzorowuje strukturę unijnego wzoru i dodaje informacje o usłudze, których wymaga EAA. Najpierw przeprowadź testy, potem zastąp wszystko w nawiasach kwadratowych i usuń to, co Cię nie dotyczy. Podmioty publiczne powinny korzystać z krajowej wersji wzoru.

Deklaracja dostępności [nazwa strony lub aplikacji]

Nasze zobowiązanie. [Nazwa organizacji] chce, by z [adres strony] mógł korzystać każdy, także osoby używające technologii wspomagających, takich jak czytniki ekranu, programy powiększające czy sterowanie głosem. Ta deklaracja dotyczy [strony internetowej / aplikacji na iOS i Androida].

O naszej usłudze. [Opisz usługę w jednym lub dwóch prostych zdaniach, np.: „Sprzedajemy rowery przez internet i wysyłamy je klientom w Polsce, Czechach i Niemczech”. Potem wyjaśnij, jak wyszukiwanie, składanie zamówień, płatności i kontakt z obsługą klienta działają dla osób korzystających z technologii wspomagających i jaką normę stosujesz.]

Status zgodności. Ta strona jest [w pełni zgodna / częściowo zgodna / niezgodna] z [WCAG 2.2 na poziomie AA / EN 301 549 v3.2.1][ z powodu problemów wymienionych poniżej].

Co nie jest jeszcze dostępne. [Wymień każdy problem, miejsce, w którym występuje, i to, co można zrobić zamiast tego. Na przykład: „Mapy z lokalizacjami sklepów nie da się obsłużyć klawiaturą. Te same adresy i godziny otwarcia są na stronie Sklepy”. „Część filmów o produktach opublikowanych przed czerwcem 2025 r. nie ma napisów. Dodamy je do [miesiąc i rok]”.]

[Nieproporcjonalne obciążenie.] [Tylko jeśli przeprowadzono i udokumentowano ocenę: czego nie naprawiono, dlaczego i jaką alternatywę oferujesz.]

Jak testowaliśmy. Deklarację sporządzono [data] na podstawie [samooceny z użyciem narzędzi automatycznych oraz ręcznych testów klawiaturą i czytnikiem ekranu / audytu przeprowadzonego przez [firma] w [miesiąc i rok]]. Zakres oceny: [testowane strony i ścieżki]. Ostatni przegląd: [data].

Informacje zwrotne i kontakt. Jeśli napotkasz problem albo potrzebujesz informacji w innym formacie, skontaktuj się z [osoba lub zespół] pod adresem [adres e-mail] lub pod numerem [numer telefonu]. Staramy się odpowiadać w ciągu [5] dni roboczych.

Postępowanie odwoławcze. Jeśli nasza odpowiedź Cię nie zadowala, możesz zwrócić się do [krajowy organ nadzoru, z linkiem do jego strony ze skargami].

Jak często aktualizować deklarację dostępności?

Przeglądaj ją co najmniej raz w roku i aktualizuj przy każdej istotnej zmianie strony, po każdym audycie i po usunięciu problemu, który wymienia. Unijny wzór zawiera datę sporządzenia deklaracji i datę jej ostatniego przeglądu, więc nieaktualną deklarację widzi każdy, kto ją czyta. Aktualizacji wymaga na przykład:

• przeprojektowanie strony, nowy motyw albo nowy dostawca procesu zamówienia lub płatności;
• nowe zewnętrzne narzędzie, np. okno czatu, widżet opinii albo baner cookies;
• wyniki nowego audytu albo poprawki, po których opisane obejście przestaje być potrzebne;
• nowe dane kontaktowe lub czas odpowiedzi;
• zmiana normy odniesienia: EN 301 549 v4.1.1, opublikowana we wrześniu 2026 r., przechodzi na WCAG 2.2, gdy zostanie powołana w Dzienniku Urzędowym UE (AccessibleEU (otwiera się w nowej karcie)).

Czy generator napisze deklarację za Ciebie?

Generator może uporządkować deklarację i ją hostować, ale nie ustali statusu zgodności ani nie znajdzie problemów. Te wynikają z testów. W3C udostępnia bezpłatny generator deklaracji dostępności (otwiera się w nowej karcie), a niektóre narzędzia, w tym nasze, hostują gotową deklarację. Tak czy inaczej, treść deklaracji jest warta tyle, ile ocena, na której się opiera.

W planach Pro i Business SiteAccessible formularz z podpowiedziami tworzy deklarację w strukturze unijnego wzoru i hostuje ją na stronie, do której linkuje widżet (jak to działa). Zapisuje to, co mu podasz. Nie testuje strony, nie wybiera statusu i nie zapewnia zgodności, więc zacznij od listy kontrolnej dostępności strony.