Is een toegankelijkheidswidget genoeg? Een eerlijk antwoord

Hebt u een webshop, dan heeft iemand u waarschijnlijk al een toegankelijkheidswidget aangeboden, met een belofte erbij: voeg een script toe en uw site is toegankelijk, conform en veilig voor juridisch gedoe. Wij maken zelf zo'n widget, SiteAccessible, dus we hebben belang bij het antwoord. Hier is het: geen enkele widget maakt een website conform. De onze niet, die van een ander ook niet.

Wat is een toegankelijkheidsoverlay of -widget?

Een toegankelijkheidsoverlay is code van een derde partij, meestal JavaScript, die aan een website wordt toegevoegd in een poging de toegankelijkheid te verbeteren. De Europese Commissie omschrijft overlays als “hulpmiddelen die aan websites kunnen worden toegevoegd met als doel de toegankelijkheid te verbeteren”. In de praktijk vallen onder dat woord twee nogal verschillende dingen, en dat verschil doet ertoe.

• Panelen die bezoekers zelf bedienen. Een knop opent een menu waarin de bezoeker kan kiezen voor grotere tekst, meer witruimte, meer contrast, een leeshulp of voorlezen. Er hoort niets te veranderen zolang de bezoeker er niet om vraagt.
• Automatische “reparatie”-overlays. Een script scant de pagina tijdens het laden en probeert haar ter plekke te repareren: het verzint alt-teksten, zet labels bij formuliervelden, herschrijft ARIA-attributen (de code die schermlezers vertelt wat een element is) en schakelt soms een speciale modus in als het een schermlezer detecteert.

Veel producten doen allebei. De onze is alleen van de eerste soort: hij scant en herschrijft uw markup niet. Maar geen van beide soorten verandert de site waaraan een norm wordt getoetst.

Kan een widget een website laten voldoen aan WCAG, de EAA of de ADA?

Nee. Toegankelijkheidsnormen en -wetten gelden voor de eigen code, inhoud en processen van uw website, niet voor een laag die erbovenop ligt. De Europese Commissie zegt dat hulpmiddelen die er niet voor zorgen dat “de website zelf” aan de norm voldoet, “geen geschikte oplossing” zijn, en belangenorganisaties van mensen met een beperking zijn het daarmee eens. In de VS heeft de consumentenwaakhond een leverancier beboet die het tegendeel beweerde.

Die pagina gaat over websites van de overheid, maar webshops en banken die onder de European Accessibility Act vallen, worden aan dezelfde norm getoetst: EN 301 549, die voortbouwt op de Web Content Accessibility Guidelines (WCAG).

De reden is praktisch. Bij WCAG wordt de pagina getoetst zoals iedereen die te zien krijgt. Haalt uw grijze broodtekst het minimale contrast niet, dan verandert een contrastknop in een paneel daar niets aan, want de pagina faalt nog steeds voor elke bezoeker die het paneel nooit opent. Reparatiescripts lopen tegen dezelfde muur aan: software kan niet betrouwbaar weten wat er op een productfoto staat of waar een veld zonder label voor dient.

Het Overlay Fact Sheet (opent in een nieuw tabblad), een open brief met 1.048 ondertekenaars (stand op 13 oktober 2026), zegt het zonder omwegen: “Geen enkel overlayproduct op de markt kan ervoor zorgen dat een website volledig voldoet aan welke bestaande toegankelijkheidsnorm dan ook.” In de VS legt het ministerie van Justitie geen technische webnorm op aan particuliere bedrijven. Zijn richtlijnen uit 2022 (opent in een nieuw tabblad), de mildste officiële tekst over deze tools die we hebben gevonden, zeggen dat checkers en overlays “nuttige hulpmiddelen kunnen zijn” die wel “zorgvuldig moeten worden gebruikt”, en dat een foutloos rapport “niet per se betekent dat alles toegankelijk is”.

Wat besliste de FTC over accessiBe?

In april 2025 stelde de Amerikaanse Federal Trade Commission (FTC) een besluit definitief vast waarin overlayleverancier accessiBe $ 1 miljoen moet betalen. Volgens de FTC was de bewering van het bedrijf dat zijn accessWidget “elke website conform WCAG kan maken” onjuist, misleidend of niet onderbouwd, en presenteerde het artikelen en reviews waarmee het banden had als onafhankelijke meningen.

De FTC maakte het voorgestelde besluit bekend (opent in een nieuw tabblad) op 3 januari 2025 en keurde het goed (opent in een nieuw tabblad) op 22 april 2025. accessiBe mag zonder bewijs niet meer beweren dat zijn geautomatiseerde producten “elke website conform WCAG kunnen maken” of “ervoor kunnen zorgen dat een site op termijn conform WCAG blijft”.

Eerlijk is eerlijk: de FTC oordeelde over de reclame van één bedrijf, niet over de vraag of overlays iemand helpen. Maar de belofte waar ze tegen optrad, staat nog op heel wat landingspagina's. Wij doen die belofte niet.

Wat zeggen mensen met een beperking en toegankelijkheidsexperts over overlays?

Vooral dat overlays weinig helpen en soms in de weg zitten. Het Europees Gehandicaptenforum (EDF) en de International Association of Accessibility Professionals (IAAP) zeggen dat ze een website niet conform maken, en in een onderzoek uit 2024 onder 47 blinde en slechtziende gebruikers vonden de meesten overlays niet nuttig en meldden velen conflicten met hun hulptechnologie.

Ook panelen zoals de onze ontsnappen niet aan die verklaring. Ze stelt dat “sommige van deze functies sommige gebruikers kunnen helpen, maar de meeste overbodig zijn omdat ze al in browsers zitten of worden geleverd door de hulptechnologie die gebruikers zelf hebben gekozen”. Wij vinden dat een paneel toch een plek heeft, maar de kritiek is terecht en u hoort haar beter van ons. De verklaring legt ook de lat waar elke widget overheen moet: “Het is niet aanvaardbaar dat overlays, plug-ins of widgets de toegang van gebruikers tot hun hulptechnologie, hun browserkeuze en/of functies van het besturingssysteem belemmeren.”

Het onderzoek is “The Promise and Pitfalls of Web Accessibility Overlays for Blind and Low Vision Users” (opent in een nieuw tabblad) van Makati, Tigwell en Shinohara (ACM ASSETS, oktober 2024). Een samenvatting van de University of Washington (opent in een nieuw tabblad) voegt toe dat tot 42% van de deelnemers was gestopt met het gebruik van websites met overlays, terwijl sommigen wel baat hadden bij kleine aanpassingen zoals lettergrootte of kleurcontrast.

In Duitsland geeft de BIK BITV-Test (opent in een nieuw tabblad) zijn keurmerken niet aan een site waarop een overlaytool draait. Dat geldt ook voor panelen zoals de onze, en daarom raadt onze Engelstalige EAA-documentatie klanten aan de widget tijdens zo'n test te pauzeren.

Worden websites met een widget nog steeds aangeklaagd?

Ja. UsableNet, dat Amerikaanse rechtszaken over digitale toegankelijkheid bijhoudt, telde in 2025 tussen de 95 en 155 zaken per maand tegen websites waarop al een toegankelijkheidswidget stond, en zag over het hele jaar “geen noemenswaardige daling van het aantal rechtszaken tegen widgetgebruikers”. Een widget haalt de drempels die in klachten worden beschreven niet weg.

Het overzicht van UsableNet over 2025 (opent in een nieuw tabblad) kwam uit op meer dan 5.000 Amerikaanse rechtszaken over digitale toegankelijkheid in dat jaar. In sommige klachten wordt inmiddels de widget zelf genoemd, met het verwijt dat hij schermlezers hindert.

Lees die cijfers met zorg. UsableNet verkoopt toegankelijkheidsdiensten, en de telling laat niet zien dat widgets rechtszaken aantrekken; heel veel sites hebben er nu eenmaal een. Wel laat ze zien waar het hier om gaat: een geïnstalleerde widget hield deze bedrijven niet uit de rechtszaal.

Wanneer kan een toegankelijkheidspaneel voor bezoekers helpen?

Een instellingenpaneel helpt als een bezoeker een aanpassing nodig heeft die de site standaard niet biedt, en niet weet hoe hij die in de browser of het besturingssysteem instelt. Het past beter bij incidentele en situationele behoeften, zoals vermoeide ogen, migraine of een telefoon in fel zonlicht, dan bij de behoeften van ervaren gebruikers van hulptechnologie.

Hier verschillen we van mening met de felste critici, dus houden we bewijs en mening uit elkaar. Het bewijs: ervaren gebruikers van schermlezers en vergrotingssoftware vinden overlays meestal niet nuttig, en sommige mensen hebben wel baat bij eenvoudige aanpassingen zoals tekstgrootte en contrast. Onze mening: veel mensen die prettiger zouden lezen met grotere tekst, hebben de toegankelijkheidsinstellingen van hun browser nog nooit geopend, en een zichtbare knop is makkelijker te vinden.

• Een oudere klant die uw productbeschrijvingen klein en krap vindt en nog nooit in de browser heeft ingezoomd.
• Iemand met dyslexie die makkelijker leest met meer witruimte en een leeshulp.
• Iedereen die animaties wil stoppen terwijl hij een boekingsformulier invult.

Dit zijn aanpassingen aan de weergave van een site die al werkt. Een paneel kan een schermlezergebruiker geen label geven dat niet in de code staat, en het kan een checkout niet met het toetsenbord bedienbaar maken.

Wat kan er misgaan, en hoe hoort een widget gebouwd te zijn?

De grootste risico's zijn een widget die vecht met de eigen hulptechnologie van de bezoeker, de toetsenbordfocus vasthoudt, de pagina ongevraagd verandert of schermlezergebruikers extra ruis geeft. Een goed gebouwde widget blijft op de achtergrond tot iemand hem opent, is zelf volledig te bedienen met toetsenbord en schermlezer, en herschrijft nooit de semantiek van de pagina.

Toets elk product, ook het onze, aan deze lijst, met een toetsenbord en een gratis schermlezer, zoals in onze gids over hoe u de toegankelijkheid van uw website test.

• Uit tot iemand erom vraagt. Er verandert niets tot een bezoeker iets aanzet. Hulptechnologie detecteren is bovendien een privacyprobleem, zoals EDF en IAAP opmerken, omdat het op een beperking wijst.
• Geen automatisch herschrijven. Geraden alt-tekst en toegevoegde ARIA kunnen ingaan tegen wat een schermlezer anders zou voorlezen.
• Zelf toegankelijk. Een echte knop, een paneel dat werkt met Tab, pijltjestoetsen en Escape, focus die bij het sluiten terugkeert, en een leesbare naam voor elk bedieningselement.
• Respecteert systeeminstellingen. Vraagt het systeem van de bezoeker om minder beweging, dan stoppen de animaties van de widget.
• Niet in de weg. Bezoekers kunnen hem wegschuiven van uw knop “In winkelwagen”.
• Privé en uit te zetten. Instellingen blijven in de browser van de bezoeker en gelden alleen voor uw site, en u kunt de widget voor een audit pauzeren.

Wat doet onze widget wel en niet?

SiteAccessible is een paneel dat bezoekers zelf bedienen: ze kunnen contrast, tekstgrootte, witruimte, lettertypen, cursors en leeshulpen aanpassen, of een van acht profielen kiezen. Het scant, repareert of herschrijft uw code niet, het laat uw site aan geen enkele norm voldoen en het biedt u geen juridische bescherming. Zo scoort het op de lijst hierboven.

De pakketten Pro en Business voegen een generator voor de toegankelijkheidsverklaring toe, die de status vastlegt die u kiest in plaats van die voor u te bepalen. De rest staat in het overzicht van functies.

Wat kunt u in plaats van, of naast, een widget doen?

Los toegankelijkheidsproblemen op waar ze ontstaan: in uw templates, inhoud en processen. Test met automatische tools en handmatig, betrek mensen met een beperking bij het testen van uw belangrijkste routes, publiceer een eerlijke toegankelijkheidsverklaring en blijf controleren als de site verandert. Een widget, als u er een wilt, komt bovenop dat werk en vervangt er geen enkel deel van.

1. Zoek uit waar u staat. Draai een gratis automatische checker en test daarna uw belangrijkste routes handmatig: zoeken, productpagina, winkelwagen, afrekenen.
2. Los het bij de bron op. Begin met alles wat een taak blokkeert: ontbrekende formulierlabels, knoppen zonder naam, toetsenbordvallen, tekst met te weinig contrast, afbeeldingen zonder alt-tekst. Sommige dingen zijn in tien minuten in uw CMS opgelost; voor andere hebt u een ontwikkelaar nodig.
3. Ga na wat de wet van u vraagt. Verkoopt u aan consumenten in de EU, lees dan wat de European Accessibility Act vereist, inclusief de vrijstelling voor micro-ondernemingen die diensten leveren.
4. Test met mensen met een beperking. De Commissie raadt aan om “mensen met een beperking altijd bij het testen te betrekken”. Zelfs twee sessies over uw checkout helpen.
5. Publiceer een eerlijke verklaring over wat u hebt getest en wat nog ontbreekt. Onze gids over de toegankelijkheidsverklaring bevat een sjabloon.
6. Houd het bij. Test opnieuw na grote wijzigingen en minstens één keer per jaar.

Voegt u daarna een widget toe, doe dat dan voor de bezoekers die hem gaan gebruiken, niet als keurmerk. En als iemand, wij inbegrepen, u vertelt dat een script uw site conform maakt, vraag dan om de audit.