Hoe mensen met een beperking het web gebruiken: hulpmiddelen uitgelegd

Drie mensen proberen op dezelfde restaurantwebsite een tafel te reserveren. Amira is blind en luistert naar de pagina met VoiceOver op haar iPhone. Tom heeft reumatoïde artritis en gebruikt het toetsenbord, omdat de muis pijn doet. Margit is 78 en zoomt in tot 200% om de menukaart te lezen. Is de menukaart een foto van een gedrukte pagina en reageert de datumkiezer alleen op de muis, dan geven ze alle drie op en reserveren ze ergens anders.

Deze gids legt met actuele cijfers uit hoe mensen met een beperking het web echt gebruiken. Een woord over woorden: wij schrijven “mensen met een beperking”, de Nederlandse teksten van de EU spreken van “personen met een handicap”, en sommige mensen noemen zichzelf liever gewoon “gehandicapt”. Schrijft u over een bepaalde persoon, gebruik dan de woorden die die persoon zelf gebruikt.

Hoeveel mensen hebben een beperking?

Ongeveer 1,3 miljard mensen, 16% van de wereldbevolking of één op de zes, hebben een aanzienlijke beperking, volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (opent in een nieuw tabblad) (factsheet, maart 2023). In de EU meldde 23,9% van de mensen van 16 jaar en ouder in 2024 een langdurige beperking in dagelijkse activiteiten, ongeveer één op de vier volwassenen, volgens Eurostat (opent in een nieuw tabblad).

De nationale cijfers lopen van 12,7% in Bulgarije tot 41,2% in Letland, en het gaat om wat mensen zelf opgeven, dus vergelijk landen voorzichtig. Belangrijker is de leeftijdscurve. Bij mensen van 85 en ouder is het aandeel tien keer zo hoog (opent in een nieuw tabblad) (72,3%) als bij 16- tot 24-jarigen (7,1%), en 22,0% van de EU-bevolking (opent in een nieuw tabblad) is 65 of ouder. Velen van hen zouden zichzelf niet als gehandicapt omschrijven.

Wat is hulptechnologie?

Hulptechnologie is alle software of hardware waarmee iemand een computer, telefoon of website kan gebruiken op een manier die past bij zijn lichaam en denken. Schermlezers, vergrotingssoftware, spraakherkenning, schakelaars en brailleleesregels zijn de bekendste voorbeelden. Daarnaast gebruiken mensen eenvoudigere aanpassingen, zoals grotere tekst, een tragere aanwijzer of ondertiteling die standaard aanstaat.

Het W3C noemt die eenvoudigere aanpassingen “adaptieve strategieën”, die in zijn overzicht van hulpmiddelen en technieken (opent in een nieuw tabblad) worden omschreven als “technieken die mensen met een beperking gebruiken om hun interactie met het web te verbeteren”. De meeste mensen combineren beide.

Veel hiervan zit standaard in apparaten: VoiceOver en Stembediening op Apple-apparaten, TalkBack en Voice Access op Android, Verteller en Vergrootglas op Windows. Veel Windows-gebruikers voegen daar JAWS aan toe, dat betaald is, of het gratis NVDA.

Hoe gebruiken blinde mensen websites?

De meeste blinde mensen gebruiken een schermlezer, software die de pagina omzet in spraak of braille, en bewegen zich door de pagina met toetsenbordopdrachten of veegbewegingen in plaats van een muis. Ze luisteren een pagina zelden van boven tot onder af. In de WebAIM-enquête van 2024 zei 71,6% van de schermlezergebruikers dat ze een lange pagina eerst via de koppen verkennen.

De Screen Reader User Survey #10 (opent in een nieuw tabblad) van WebAIM verzamelde 1.539 antwoorden in december 2023 en januari 2024. De deelnemers meldden zich zelf aan, dus het is geen representatieve telling. Enkele uitkomsten:

• Op de desktop gebruikt 40,5% vooral JAWS, 37,7% NVDA en 9,7% VoiceOver.
• 91,3% gebruikt een schermlezer op een telefoon of tablet, en 70,6% gebruikt vooral Apple-apparaten.
• 38% gebruikt braille-uitvoer, via een leesregel die pinnetjes omhoog laat komen om tekens te vormen.

Stel u een schermlezergebruiker voor op een productpagina. Ze roept een lijst met koppen op en springt naar “Reviews”. Uw lay-out ervaart ze nooit, alleen de structuur eronder: zijn uw koppen alleen vetgedrukte alinea's, dan is die lijst leeg, en klinken drie knoppen met de naam “In winkelwagen” precies hetzelfde.

• Koppen die echte kopelementen zijn, in een logische volgorde.
• Alt-tekst die zegt waar het om gaat: “Marineblauwe wollen jas, knielang, vooraanzicht”, niet “IMG_4471.jpg”. Decoratieve afbeeldingen krijgen een lege alt-tekst, zodat ze worden overgeslagen.
• Formulierlabels bij elk veld, en foutmeldingen die worden voorgelezen en niet alleen rood oplichten.
• Link- en knopteksten die op zichzelf te begrijpen zijn: “Lees ons retourbeleid”, niet “Klik hier”.

Hoe gebruiken slechtziende mensen websites?

Slechtziende mensen maken dingen meestal groter of duidelijker in plaats van over te stappen op audio. Ze zoomen in de browser, gebruiken vergrotingssoftware, maken de systeemtekst groter, zetten hoog contrast of de donkere modus aan, of voegen witruimte toe. Het is een grote groep: de WHO schat dat minstens 2,2 miljard mensen een visuele beperking voor dichtbij of veraf hebben.

Bij sterke vergroting ziet iemand met een schermvergroter steeds maar een klein deel van het scherm. Een melding “Winkelwagen bijgewerkt” in een hoek bovenaan is makkelijk te missen, net als een overzicht van fouten dat ver van het foute veld staat.

De Web Content Accessibility Guidelines (WCAG) 2.2 (opent in een nieuw tabblad) dekken dit af met drie succescriteria op niveau AA: tekst moet tot 200% kunnen worden vergroot zonder dat er inhoud verloren gaat (1.4.4), inhoud moet herschikken bij een breedte van 320 CSS-pixels zodat niemand in twee richtingen hoeft te scrollen (1.4.10), en pagina's moeten extra regel-, letter- en woordafstand aankunnen (1.4.12). Over contrast leest u meer in onze gids over kleurcontrast. En de gefotografeerde menukaart? Opnieuw opgebouwd als webpagina met koppen werkt die voor Margit en Amira allebei.

Hoe gebruiken dove en slechthorende mensen het web?

Dove en slechthorende mensen gebruiken het web net als ieder ander, tot geluid informatie bevat. Dan hebben ze ondertiteling bij video nodig, transcripten bij audio en een manier om contact met u op te nemen die geen telefoontje is. De WHO schat dat 430 miljoen mensen, meer dan 5% van de wereldbevolking, revalidatie nodig hebben voor invaliderend gehoorverlies.

Voor veel dove mensen, zeker wie zich deel voelt van de Dovengemeenschap, is de gebarentaal van hun land de eerste taal en geschreven taal de tweede. Eenvoudig geschreven tekst helpt hen, zoals die iedereen helpt die in een tweede taal leest.

• Ondertitel elke vooraf opgenomen video waarin gesproken wordt (WCAG 1.2.2, niveau A). Controleer automatische ondertitels: namen, productnamen en getallen kunnen daarin verhaspeld raken.
• Bied naast de telefoon andere contactmogelijkheden. “Bel ons om op te zeggen” sluit sommige klanten volledig uit.
• Speel geen geluid automatisch af. Audio die langer dan 3 seconden speelt, heeft een knop nodig om te pauzeren of te stoppen (WCAG 1.4.2), en schermlezergebruikers hebben die ook nodig.

Hoe navigeren mensen met een motorische beperking op websites?

Mensen met een motorische beperking gebruiken vaak helemaal geen muis. Ze gebruiken een toetsenbord, een schakelaar, spraakbesturing, oogbesturing, een hoofdmuis of een trackball, soms terwijl ze met tremor, pijn of vermoeidheid te maken hebben. Al die hulpmiddelen werken alleen als de site te gebruiken is zonder precies te hoeven aanwijzen: elk bedieningselement bereikbaar met het toetsenbord, de focus altijd zichtbaar en aanwijsgebieden die groot genoeg zijn om te raken.

WCAG begint bij het toetsenbord: alles moet werken zonder muis (2.1.1, niveau A). Wat meestal in de weg zit:

• Onzichtbare focus. Haalt u het focuskader om esthetische redenen weg, dan raakt een toetsenbordgebruiker de weg kwijt (WCAG 2.4.7).
• Lange routes. Iemand met een schakelaar loopt de bedieningselementen een voor een door. Een megamenu met 60 links en zonder link “Naar de hoofdinhoud” kan 60 keer drukken betekenen voordat iemand bij het product is.
• Labels die niet kloppen. Iemand met spraakbesturing zegt “klik op Nu boeken”, maar in de code heet de knop “Formulier verzenden”, dus er gebeurt niets (WCAG 2.5.3, Label in naam).
• Piepkleine aanwijsgebieden en schuifregelaars die alleen met slepen werken. WCAG 2.2 legt een minimale grootte van 24 bij 24 CSS-pixels vast (2.5.8) en vraagt om een klikalternatief voor slepen (2.5.7). Onze gids over WCAG 2.2 legt beide uit.

Hoe gebruiken mensen met een cognitieve beperking, dyslexie of ADHD het web?

Mensen met een cognitieve beperking of leerproblemen, waaronder dyslexie, ADHD, geheugenverlies en hersenletsel, gebruiken een mix van hulpmiddelen en strategieën: tekst-naar-spraak, spellingcontrole, leeslinialen, wachtwoordmanagers, de leesmodus en extra tijd. Wat het meest helpt, ligt aan uw kant van het scherm: duidelijke taal, voorspelbare lay-outs en processen die fouten niet afstraffen.

De richtlijnen van het W3C over cognitieve beperkingen en leerproblemen (opent in een nieuw tabblad) bevatten onder meer de doelen “Help gebruikers zich te concentreren” en “Zorg dat processen niet van het geheugen afhangen”.

Een inlogscherm dat vraagt naar het derde en vijfde teken van een geheugenwoord, is precies het soort geheugentest waarvoor het tweede doel waarschuwt. Een carrousel die om de paar seconden verspringt, werkt het eerste tegen. Wat wel helpt, inclusief het onderzoek naar dyslexielettertypen, bespreken we in Ontwerpen voor dyslexie, ADHD en cognitieve beperkingen.

Welke ingebouwde instellingen gebruiken mensen, en welke rol speelt een paneel op de pagina?

De meeste mensen passen hun eigen apparaten aan lang voordat ze iets op uw pagina aanraken: browserzoom, grotere systeemtekst, donkere modus, minder beweging, hoog contrast, ondertiteling, de leesmodus en de ingebouwde schermlezer van de telefoon. Het is de taak van uw site om die instellingen te respecteren. Een toegankelijkheidspaneel op de pagina is een extra optie, geen vervanging.

• Zoom en tekstgrootte: gebruik relatieve eenheden en blokkeer nooit het knijpzoomen op mobiel.
• Minder beweging: sites kunnen deze voorkeur uitlezen (de mediaquery prefers-reduced-motion), dus respecteer haar bij parallax, carrousels en grote overgangen.
• Hoog contrast en geforceerde kleuren, zoals de contrastthema's van Windows: controleer of pictogrammen en focuskaders zichtbaar blijven.
• De leesmodus werkt het best met echte koppen en alinea's.

Een paneel op de pagina, zoals SiteAccessible dat toevoegt, geeft bezoekers knoppen voor contrast, tekstgrootte, witruimte, een leeshulp, voorlezen en het stoppen van animaties, zonder dat ze door apparaatinstellingen hoeven te zoeken. Dat helpt sommige mensen, zoals iemand op een werkcomputer die hij niet mag instellen, of iemand met migraine die een uur lang een rustigere pagina wil.

Het helpt een schermlezergebruiker niet om een knop zonder label te vinden, en het laat een site niet aan WCAG voldoen. Daarom heeft ons paneel bewust geen profiel voor blinde bezoekers: een visueel paneel kan de schermlezer die iemand al kent, niet vervangen. Werkt een pagina niet met de eigen hulpmiddelen van mensen, repareer dan de pagina.

Wat gaat er het vaakst mis?

Steeds weer duiken dezelfde basale drempels op. In de scan WebAIM Million 2026 (opent in een nieuw tabblad) had 95,9% van de 1 miljoen meestbezochte homepages gedetecteerde WCAG-fouten, gemiddeld 56,1 per pagina, met voorop tekst met te weinig contrast, ontbrekende alt-tekst en formuliervelden zonder label. Schermlezergebruikers noemen de CAPTCHA het lastigste onderdeel van het web.

Scans missen veel. De top vijf van problemen volgens schermlezergebruikers zelf:

1. CAPTCHA's
2. Menu's, tabbladen en dialoogvensters die zich niet gedragen zoals verwacht
3. Links of knoppen die nergens op slaan
4. Schermen of delen van schermen die onverwacht veranderen
5. Gebrekkige bediening met het toetsenbord

Voor geen van deze problemen is speciale technologie nodig. Wilt u ze vinden, probeer dan uw eigen site uit: boek iets met alleen het toetsenbord, zoom in tot 400% en lees uw checkout, en luister daarna naar uw koppen met VoiceOver of NVDA. Onze gids over het testen van de toegankelijkheid van uw website loopt deze controles met u door. Ze vervangen geen tests met mensen die deze hulpmiddelen elke dag gebruiken, maar ze laten zien waar u moet beginnen.