როგორ დავწეროთ ხელმისაწვდომობის განცხადება (შაბლონით)

მომხმარებელი, რომელიც ეკრანის გამადიდებელს იყენებს, თქვენს დაჯავშნის კალენდარს ვერ ამუშავებს. სად მიდის ის შემდეგ? კარგი ხელმისაწვდომობის განცხადების მქონე საიტზე პასუხი ერთი დაწკაპუნების მანძილზეა: გვერდი, რომელიც აღიარებს, რომ კალენდარს ცნობილი პრობლემა აქვს, დაჯავშნისთვის სატელეფონო ხაზს სთავაზობს და მიუთითებს, ვის მისწეროს. ხშირად სწორედ ამ გვერდს კითხულობს პირველ რიგში ზედამხედველი ორგანოც.

რა არის ხელმისაწვდომობის განცხადება?

ხელმისაწვდომობის განცხადება საჯარო გვერდია, რომელიც ხსნის, რამდენად ხელმისაწვდომია ვებსაიტი ან აპლიკაცია, რომელი სტანდარტით შეფასდა, რა არ არის ჯერ ხელმისაწვდომი და რატომ, და როგორ შეუძლიათ ადამიანებს პრობლემის შეტყობინება ან შიგთავსის სხვა ფორმატში მოთხოვნა. W3C გირჩევთ, რომ ყველა განცხადება სულ მცირე ვალდებულებას, გამოყენებულ სტანდარტსა და საკონტაქტო მონაცემებს შეიცავდეს.

W3C-ის სახელმძღვანელო ხელმისაწვდომობის განცხადების შედგენის შესახებ (იხსნება ახალ ჩანართში) ამბობს, რომ განცხადება სულ მცირე უნდა შეიცავდეს:

• „ვალდებულებას, რომ საიტი ხელმისაწვდომი იქნება შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე ადამიანებისთვის“
• „გამოყენებულ ხელმისაწვდომობის სტანდარტს, მაგალითად WCAG 2.2-ს“
• „საკონტაქტო ინფორმაციას იმ შემთხვევისთვის, თუ მომხმარებლები პრობლემებს წააწყდებიან“

ის ასევე გირჩევთ, ჩამოთვალოთ ცნობილი შეზღუდვები, თქვენ მიერ მიღებული ზომები, მხარდაჭერილი ბრაუზერები, გარემო, რომელშიც ტესტირება ჩაატარეთ, და კანონები, რომლებიც თქვენზე ვრცელდება. განცხადება სერტიფიკატი არ არის და მას არავინ ამტკიცებს. მისი ღირებულება გულწრფელობაშია: მკითხველი ხედავს, რას უნდა ელოდოს და რა გააკეთოს, როცა რამე არ მუშაობს.

სავალდებულოა თუ არა ხელმისაწვდომობის განცხადება კანონით?

ეს იმაზეა დამოკიდებული, ვინ ხართ. ევროკავშირის საჯარო სექტორის დაწესებულებებმა ის ვებ-ხელმისაწვდომობის დირექტივის მიხედვით, ევროკომისიის მოდელით უნდა გამოაქვეყნონ, გაერთიანებული სამეფოს საჯარო დაწესებულებებს კი მსგავსი ვალდებულება აქვთ. ევროპის ხელმისაწვდომობის აქტით მოცულმა ბიზნესებმა უნდა გამოაქვეყნონ ინფორმაცია იმაზე, როგორ აკმაყოფილებს მათი მომსახურება მოთხოვნებს. სხვა კერძო ვებსაიტების უმეტესობისთვის განცხადება ნებაყოფლობითია.

დეტალებს ეროვნული კანონები განსაზღვრავს. გერმანიაში BFSG-ის საინფორმაციო ვალდებულება ბაზრის ზედამხედველობის კომპეტენტური ორგანოს მითითებასაც მოიცავს (BFSG, Anlage 3 (იხსნება ახალ ჩანართში)). იტალიაში AgID-ის თქმით, მსხვილი კერძო კომპანიები, რომელთა მომსახურებაც ახლა EAA-ის იტალიურ კანონს ექვემდებარება, აღარ წარადგენენ ხელმისაწვდომობის დეკლარაციას, რომელსაც ადრე 4/2004 კანონით წარადგენდნენ, საჯარო ადმინისტრაციები კი მას კვლავ წარადგენენ (AgID FAQ (იხსნება ახალ ჩანართში)). საქართველო ევროკავშირის წევრი არ არის, მაგრამ ქართული კომპანია, რომელიც ევროკავშირის მომხმარებლებს ყიდის, ცხრილის მესამე სტრიქონში ხვდება: დანართი V მასზე იმ ქვეყნის კანონით ვრცელდება, სადაც მომსახურებას სთავაზობს. საქართველოს საკუთარ მოთხოვნებს ეს სტატია არ განიხილავს.

მაშინაც კი, როცა არაფერი გავალდებულებთ, განცხადება შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე მომხმარებლებს საშუალებას აძლევს, დაგიკავშირდნენ, სანამ ხელს ჩაიქნევენ. ბმული მასზე ყველა გვერდზე განათავსეთ, როგორც წესი, საიტის ქვედა ნაწილში.

რა უნდა შეიცავდეს საჯარო სექტორის ხელმისაწვდომობის განცხადება?

ევროკავშირის სამოდელო განცხადებას აღმასრულებელ გადაწყვეტილებაში (EU) 2018/1523 ექვსი სავალდებულო ნაწილი აქვს: ვალდებულება და მოქმედების სფერო, შესაბამისობის სტატუსი, მიუწვდომელი შიგთავსი, განცხადების მომზადების წესი, უკუკავშირი და საკონტაქტო მონაცემები და აღსრულების პროცედურა. განცხადება თავადაც ხელმისაწვდომი უნდა იყოს, გადაწყვეტილების თანახმად კი მას რეგულარულად, წელიწადში ერთხელ მაინც უნდა გადახედონ.

1. შესავალი: ხელმისაწვდომობის ვალდებულება ეროვნული კანონის მიხედვით და რომელ საიტებსა თუ აპლიკაციებს ეხება განცხადება.
2. შესაბამისობის სტატუსი: სრულად შესაბამისი, ნაწილობრივ შესაბამისი ან შეუსაბამო, შეუსაბამობების ჩამონათვალით.
3. მიუწვდომელი შიგთავსი: შიგთავსი, რომელიც მოთხოვნებს არ შეესაბამება, შიგთავსი, რომელზეც არაპროპორციული ტვირთის გამონაკლისია გამოყენებული, და შიგთავსი, რომელიც კანონის ფარგლებს მიღმაა, ხელმისაწვდომი ალტერნატივებით, სადაც ისინი არსებობს.
4. განცხადების მომზადება: თარიღი, მეთოდი (თვითშეფასება ან მესამე მხარის შეფასება) და, სურვილისამებრ, ბოლო გადახედვის თარიღი.
5. უკუკავშირი და საკონტაქტო ინფორმაცია: როგორ შეიძლება პრობლემის შეტყობინება ან მიუწვდომელი შიგთავსის მოთხოვნა და ვინ არის პასუხისმგებელი.
6. აღსრულების პროცედურა: რა გააკეთოს ადამიანმა, თუ პასუხი არ დააკმაყოფილებს, აღსრულებაზე პასუხისმგებელი ორგანოს საკონტაქტო მონაცემებით.

არასავალდებულო დამატებებია პრობლემების გამოსწორების გეგმა, ბმული შეფასების ანგარიშზე და სატელეფონო მხარდაჭერა დამხმარე ტექნოლოგიების მომხმარებლებისთვის. კერძო კომპანიისთვისაც კი ეს სტრუქტურა კარგი ჩონჩხია, რადგან მკითხველმა იცის, სად რა მოძებნოს.

რისი გამოქვეყნება მოეთხოვება ბიზნესს ევროპის ხელმისაწვდომობის აქტით?

EAA-ით მოცულმა ბიზნესებმა უნდა გამოაქვეყნონ ინფორმაცია იმაზე, როგორ აკმაყოფილებს მათი მომსახურება ხელმისაწვდომობის მოთხოვნებს, „ზოგად პირობებში ან ეკვივალენტურ დოკუმენტში“ (დანართი V). ეს ინფორმაცია უნდა არსებობდეს წერილობითი და ზეპირი ფორმით, ხელმისაწვდომი იყოს შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე ადამიანებისთვის და საჯარო დარჩეს მანამ, სანამ მომსახურება მოქმედებს (მუხლი 13(2)).

დანართი V ჩამოთვლის, რა უნდა შეიცავდეს ეს ინფორმაცია, საჭიროებისამებრ:

• მომსახურების ზოგად აღწერას ხელმისაწვდომ ფორმატებში;
• აღწერებსა და განმარტებებს, რომლებიც მომსახურების მუშაობის გასაგებად არის საჭირო;
• აღწერას იმისა, როგორ აკმაყოფილებს მომსახურება დანართ I-ში მოცემულ შესაბამის ხელმისაწვდომობის მოთხოვნებს.

დირექტივა ამას ხელმისაწვდომობის განცხადებას არ უწოდებს და მოდელსაც არ ადგენს. პრაქტიკაში ბევრი ბიზნესი აქვეყნებს ერთ ხელმისაწვდომობის გვერდს, რომელიც ორივე ფუნქციას ასრულებს, და მასზე ბმულს ზოგად პირობებში განათავსებს. თუ არაპროპორციული ტვირთის გამონაკლისს ეყრდნობით, ეს იქვე მიუთითეთ; მე-14 მუხლი ასევე მოითხოვს დოკუმენტირებულ შეფასებას, რომელიც სულ მცირე ხუთ წელიწადში ერთხელ ახლდება. ჩვენს ევროპის ხელმისაწვდომობის აქტის განმარტებაში აღწერილია, ვისზე ვრცელდება აქტი.

რა უნდა შეიცავდეს ნებისმიერი ხელმისაწვდომობის განცხადება?

რასაც არ უნდა მოითხოვდეს თქვენგან კანონი, სასარგებლო განცხადება მკითხველის ხუთ კითხვას პასუხობს: რომელი სტანდარტი დაისახეთ მიზნად, რამდენად ახლოს ხართ მასთან, რა არ მუშაობს ჯერ, რისი გაკეთება შეუძლია მკითხველს სანაცვლოდ და როგორ დაგიკავშირდეთ. დაამატეთ თარიღი და ტესტირების მეთოდი, რომ მკითხველმა შეაფასოს, რამდენად აქტუალური და სანდოა განცხადება.

• პრობლემებზე კონკრეტულად წერეთ. „ზოგიერთი შიგთავსი შეიძლება მიუწვდომელი იყოს“ მკითხველს არაფერს ეუბნება. „პროდუქტის გვერდებზე ზომების ცხრილი სურათია ტექსტური ალტერნატივის გარეშე; მოგვწერეთ და ზომებს გამოგიგზავნით“ კი ეხმარება.
• შესთავაზეთ ალტერნატივები, მაგალითად სატელეფონო ხაზი დაჯავშნისთვის ან PDF მენიუს ტექსტური ვერსია.
• მიუთითეთ საკონტაქტო არხი, რომელიც მუშაობს, სასურველია, ელფოსტის მისამართი და ტელეფონის ნომერი, პასუხის ისეთი ვადით, რომლის დაცვასაც შეძლებთ.
• დაასახელეთ სტანდარტი და ვერსია, მაგალითად WCAG 2.2-ის AA დონე. მარტო „WCAG-თან შესაბამისი“ ბევრს არაფერს ნიშნავს; ჩვენს სახელმძღვანელოში რა არის ახალი WCAG 2.2-ში დონეებია ახსნილი.
• მიუთითეთ, როგორ და როდის ჩაატარეთ ტესტირება: თვითშეფასება ავტომატური ხელსაწყოებითა და ხელით შემოწმებებით თუ გარე აუდიტი.
• წერეთ მარტივი ენით. თქვენი მკითხველი შეიძლება დაღლილი ან გაღიზიანებული იყოს, ან ტექსტს ეკრანის წამკითხველით უსმენდეს.

როგორ აირჩიოთ: „სრულად შესაბამისი“, „ნაწილობრივ შესაბამისი“ თუ „შეუსაბამო“?

„სრულად შესაბამისი“ მხოლოდ მაშინ აირჩიეთ, თუ სტანდარტის ყველა მოთხოვნა გამონაკლისების გარეშეა დაკმაყოფილებული, „ნაწილობრივ შესაბამისი“, თუ მოთხოვნების უმეტესობა დაკმაყოფილებულია გარკვეული გამონაკლისებით, და „შეუსაბამო“, თუ მოთხოვნების უმეტესობა არ არის დაკმაყოფილებული. ეს ევროკავშირის მოდელის საკუთარი განმარტებებია. გულწრფელად გატესტილი ვებსაიტების უმეტესობისთვის ზუსტი პასუხი „ნაწილობრივ შესაბამისია“.

გადაწყვეტილება ასევე ამბობს, რომ შესაბამისობის შესახებ მტკიცებები რეალურ შეფასებას უნდა ეფუძნებოდეს, მაგალითად თვითშეფასებას ან მესამე მხარის შეფასებას, და რომ განცხადებაში მეთოდი უნდა იყოს დასახელებული. მარტო ავტომატური სკანირება ასეთი შეფასება არ არის: ხელსაწყოები პრობლემების მხოლოდ ნაწილს იჭერენ (რატომ, ახსნილია ჩვენს სახელმძღვანელოში როგორ შევამოწმოთ საიტის ხელმისაწვდომობა). თანაც საიტები იცვლება. ახალმა თემამ ან მესამე მხარის ჩატმა შეიძლება გააფუჭოს ის, რაც გასულ თვეს შემოწმებას გადიოდა.

ხელმისაწვდომობის ვიჯეტის დაყენებაც ვერ შეცვლის სტატუსს. ევროკომისიის თქმით, overlay-ვიჯეტები და სხვა ხელსაწყოები, რომლებიც თავად ვებსაიტს სტანდარტთან შესაბამისს არ ხდის, „სათანადო გადაწყვეტა არ არის“ (ევროკომისია, ვებ-ხელმისაწვდომობა (იხსნება ახალ ჩანართში)).

შაბლონი: ხელმისაწვდომობის განცხადება, რომელსაც თქვენს საიტს მოარგებთ

ეს შაბლონი ევროკავშირის მოდელის სტრუქტურას მიჰყვება და ამატებს მომსახურების შესახებ ინფორმაციას, რომელსაც EAA მოითხოვს. ჯერ ტესტირება ჩაატარეთ, შემდეგ კვადრატულ ფრჩხილებში ჩასმული ყველაფერი შეცვალეთ და წაშალეთ ის, რაც თქვენ არ გეხებათ. საჯარო სექტორის დაწესებულებებმა მოდელის ეროვნული ვერსია უნდა გამოიყენონ.

ხელმისაწვდომობის განცხადება: [ვებსაიტის ან აპლიკაციის სახელი]

ჩვენი ვალდებულება. ჩვენ, [ორგანიზაციის სახელი], გვსურს, რომ [ვებსაიტის მისამართი] ყველასთვის მოსახერხებელი იყოს, მათ შორის მათთვის, ვინც დამხმარე ტექნოლოგიებს იყენებს, როგორიცაა ეკრანის წამკითხველი, ეკრანის გამადიდებელი ან ხმოვანი მართვა. ეს განცხადება ეხება [ვებსაიტს / iOS და Android აპლიკაციებს].

ჩვენი მომსახურების შესახებ. [ერთი-ორი მარტივი წინადადებით აღწერეთ მომსახურება, მაგალითად: „ჩვენ ონლაინ ვყიდით ველოსიპედებს და თბილისიდან ვაწვდით შეკვეთებს კლიენტებს ირლანდიაში, საფრანგეთსა და გერმანიაში“. შემდეგ ახსენით, როგორ მუშაობს ძიება, შეკვეთა, გადახდა და მხარდაჭერასთან დაკავშირება დამხმარე ტექნოლოგიების მომხმარებლებისთვის და რომელ სტანდარტს მიჰყვებით.]

შესაბამისობის სტატუსი. ეს ვებსაიტი [სრულად შეესაბამება / ნაწილობრივ შეესაბამება / არ შეესაბამება] [WCAG 2.2-ის AA დონის / EN 301 549 v3.2.1-ის] მოთხოვნებს[, ქვემოთ ჩამოთვლილი პრობლემების გამო].

რა არ არის ჯერ ხელმისაწვდომი. [ჩამოთვალეთ თითოეული პრობლემა, სად არის ის და რა შეუძლიათ ადამიანებს ნაცვლად გააკეთონ. მაგალითად: „მაღაზიების რუკით სარგებლობა კლავიატურით შეუძლებელია. იგივე მისამართები და სამუშაო საათები ჩამოთვლილია ჩვენი მაღაზიების გვერდზე“. „2025 წლის ივნისამდე გამოქვეყნებულ ზოგიერთ პროდუქტის ვიდეოს სუბტიტრები არ აქვს. მათ არაუგვიანეს [თვე და წელი] დავამატებთ“.]

[არაპროპორციული ტვირთი.] [მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ შეფასება ჩაატარეთ და დოკუმენტურად გააფორმეთ: რა არ გამოგისწორებიათ, რატომ და რა ალტერნატივას სთავაზობთ.]

როგორ ჩავატარეთ ტესტირება. განცხადება მომზადდა [ავტომატური ხელსაწყოებით და კლავიატურითა და ეკრანის წამკითხველით ხელით ჩატარებული თვითშეფასების / [კომპანიის] მიერ [თვე და წელი] ჩატარებული აუდიტის] საფუძველზე, რომელიც მოიცავდა [შემოწმებულ გვერდებსა და სცენარებს]. მომზადების თარიღი: [თარიღი]. ბოლო გადახედვის თარიღი: [თარიღი].

უკუკავშირი და კონტაქტი. თუ პრობლემას წააწყდით ან ინფორმაცია სხვა ფორმატში გჭირდებათ, დაუკავშირდით [სახელს ან გუნდს] ელფოსტით [ელფოსტის მისამართი] ან ტელეფონით [ტელეფონის ნომერი]. ვცდილობთ, [5] სამუშაო დღეში გიპასუხოთ.

აღსრულება. თუ ჩვენი პასუხი არ გაკმაყოფილებთ, შეგიძლიათ მიმართოთ [იმ ქვეყნის აღსრულებაზე პასუხისმგებელ ორგანოს, სადაც მომსახურებას სთავაზობთ, ბმულით მის საჩივრების გვერდზე].

რამდენად ხშირად უნდა განაახლოთ ხელმისაწვდომობის განცხადება?

გადახედეთ მას წელიწადში ერთხელ მაინც და განაახლეთ ყოველთვის, როცა საიტში მნიშვნელოვან ცვლილებას შეიტანთ, აუდიტს დაასრულებთ ან განცხადებაში ჩამოთვლილ პრობლემას გამოასწორებთ. ევროკავშირის მოდელი შეიცავს განცხადების მომზადებისა და ბოლო გადახედვის თარიღებს, ამიტომ მოძველებულ განცხადებას ყველა მკითხველი შეამჩნევს.

• რედიზაინი, ახალი თემა ან შეკვეთის გაფორმების თუ გადახდის ახალი პროვაიდერი;
• მესამე მხარის ახალი ხელსაწყო, მაგალითად ჩატის ფანჯარა, შეფასებების ბლოკი ან cookie-ების ბანერი;
• ახალი აუდიტის შედეგები ან გამოსწორებები, რომელთა შემდეგაც ჩამოთვლილი დროებითი გამოსავალი აღარ არის საჭირო;
• ახალი საკონტაქტო მონაცემები ან პასუხის ვადები;
• საცნობარო სტანდარტის ცვლილება: 2026 წლის სექტემბერში გამოქვეყნებული EN 301 549 v4.1.1 WCAG 2.2-ზე გადადის, როგორც კი მასზე მითითება ოფიციალურ ჟურნალში გამოქვეყნდება (AccessibleEU (იხსნება ახალ ჩანართში)).

შეუძლია თუ არა განცხადების გენერატორს თქვენს ნაცვლად დაწეროს ის?

გენერატორს შეუძლია განცხადების სტრუქტურირება და განთავსება, მაგრამ თქვენს შესაბამისობის სტატუსს ვერ გადაწყვეტს და თქვენს პრობლემებს ვერ იპოვის. ეს ტესტირებით დგინდება. W3C გთავაზობთ უფასო ხელმისაწვდომობის განცხადების გენერატორს (იხსნება ახალ ჩანართში), ზოგიერთი ხელსაწყო კი, მათ შორის ჩვენიც, შედეგს თქვენთვის განათავსებს. ორივე შემთხვევაში შიგთავსის ხარისხი იმ შეფასებაზეა დამოკიდებული, რომელსაც ის ეფუძნება.

SiteAccessible-ის Pro და Business გეგმებზე ნაბიჯ-ნაბიჯ შესავსები ფორმა ქმნის განცხადებას ევროკავშირის მოდელის სტრუქტურით და განათავსებს მას გვერდზე, რომელზეც ვიჯეტიდან ბმული მიდის (როგორ მუშაობს). ის აღრიცხავს იმას, რასაც თქვენ ეტყვით. ის თქვენს საიტს არ ამოწმებს, სტატუსს არ ირჩევს და საიტს შესაბამისს არ ხდის, ამიტომ დაიწყეთ ვებსაიტის ხელმისაწვდომობის საკონტროლო სიით.