Πώς χρησιμοποιούν το διαδίκτυο τα άτομα με αναπηρία;

Τρεις άνθρωποι προσπαθούν να κλείσουν τραπέζι στον ιστότοπο του ίδιου εστιατορίου. Η Ελένη είναι τυφλή και ακούει τη σελίδα μέσω του VoiceOver στο iPhone της. Ο Νίκος έχει ρευματοειδή αρθρίτιδα και χρησιμοποιεί το πληκτρολόγιο, γιατί το ποντίκι τον πονάει. Η κυρία Μαργαρίτα είναι 78 χρονών και μεγεθύνει τη σελίδα στο 200% για να διαβάσει το μενού. Αν το μενού είναι φωτογραφία ενός τυπωμένου καταλόγου και ο επιλογέας ημερομηνίας ανταποκρίνεται μόνο στο ποντίκι, και οι τρεις τα παρατάνε και κλείνουν τραπέζι αλλού.

Αυτός ο οδηγός εξηγεί πώς χρησιμοποιούν στην πράξη το διαδίκτυο τα άτομα με αναπηρία, με πρόσφατα στοιχεία. Μια σημείωση για τους όρους: γράφουμε «άτομα με αναπηρία», όπως και τα θεσμικά όργανα της ΕΕ, ενώ στα αγγλικά πολλοί, ιδίως στο Ηνωμένο Βασίλειο, προτιμούν το «disabled people». Όταν γράφετε για ένα συγκεκριμένο πρόσωπο, χρησιμοποιήστε τις λέξεις που χρησιμοποιεί το ίδιο.

Πόσοι άνθρωποι έχουν αναπηρία;

Περίπου 1,3 δισεκατομμύρια άνθρωποι, το 16% του παγκόσμιου πληθυσμού ή 1 στους 6, ζουν με σημαντική αναπηρία, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ανοίγει σε νέα καρτέλα) (ενημερωτικό δελτίο, Μάρτιος 2023). Στην ΕΕ, το 23,9% των ατόμων 16 ετών και άνω δήλωσε το 2024 μακροχρόνιο περιορισμό στις καθημερινές δραστηριότητες, δηλαδή περίπου ένας στους τέσσερις ενήλικες, σύμφωνα με τη Eurostat (ανοίγει σε νέα καρτέλα).

Τα εθνικά ποσοστά κυμαίνονται από 12,7% στη Βουλγαρία έως 41,2% στη Λετονία και βασίζονται σε αυτοαναφορά, οπότε οι συγκρίσεις μεταξύ χωρών θέλουν προσοχή. Η καμπύλη της ηλικίας λέει περισσότερα. Το ποσοστό είναι δέκα φορές υψηλότερο (ανοίγει σε νέα καρτέλα) στα άτομα 85 ετών και άνω (72,3%) απ’ ό,τι στους νέους 16 έως 24 ετών (7,1%), και το 22,0% του πληθυσμού της ΕΕ (ανοίγει σε νέα καρτέλα) είναι 65 ετών και άνω. Πολλοί από αυτούς δεν θα έλεγαν ποτέ ότι έχουν αναπηρία.

Τι είναι η υποστηρικτική τεχνολογία;

Υποστηρικτική τεχνολογία είναι κάθε λογισμικό ή υλικό που επιτρέπει σε κάποιον να χρησιμοποιεί υπολογιστή, κινητό ή ιστότοπο με τρόπο που ταιριάζει στο σώμα και στο μυαλό του. Τα πιο γνωστά παραδείγματα είναι οι αναγνώστες οθόνης, τα μεγεθυντικά οθόνης, η αναγνώριση ομιλίας, οι διακόπτες και οι οθόνες Braille. Πολλοί βασίζονται και σε απλούστερες προσαρμογές, όπως μεγαλύτερο κείμενο, πιο αργό δείκτη ή υπότιτλους ενεργοποιημένους από προεπιλογή.

Το W3C ονομάζει αυτές τις απλούστερες προσαρμογές «προσαρμοστικές στρατηγικές» (adaptive strategies), τις οποίες η επισκόπησή του για εργαλεία και τεχνικές (ανοίγει σε νέα καρτέλα) περιγράφει ως «τεχνικές που χρησιμοποιούν τα άτομα με αναπηρία για να βελτιώσουν την αλληλεπίδρασή τους με τον Ιστό». Οι περισσότεροι συνδυάζουν και τα δύο.

Πολλά από αυτά είναι ήδη ενσωματωμένα: VoiceOver και Φωνητικός έλεγχος στις συσκευές Apple, TalkBack και Voice Access στο Android, Αφηγητής και Μεγεθυντικός φακός στα Windows. Πολλοί χρήστες Windows προσθέτουν το JAWS, που είναι επί πληρωμή, ή το NVDA, που είναι δωρεάν.

Πώς χρησιμοποιούν τους ιστότοπους οι τυφλοί;

Οι περισσότεροι τυφλοί χρησιμοποιούν αναγνώστη οθόνης, λογισμικό που μετατρέπει τη σελίδα σε ομιλία ή σε Braille, και κινούνται μέσα της με εντολές πληκτρολογίου ή χειρονομίες αφής, όχι με ποντίκι. Σπάνια ακούν μια σελίδα από την αρχή ως το τέλος. Στην έρευνα του WebAIM του 2024, το 71,6% των χρηστών αναγνωστών οθόνης είπε ότι σε μια μεγάλη σελίδα πλοηγείται πρώτα μέσω των επικεφαλίδων.

Η Screen Reader User Survey #10 (ανοίγει σε νέα καρτέλα) του WebAIM συγκέντρωσε 1.539 απαντήσεις τον Δεκέμβριο του 2023 και τον Ιανουάριο του 2024. Είναι δείγμα όσων επέλεξαν να απαντήσουν, όχι απογραφή. Μερικά ευρήματα:

• Σε υπολογιστή, το 40,5% χρησιμοποιεί κυρίως JAWS, το 37,7% NVDA και το 9,7% VoiceOver.
• Το 91,3% χρησιμοποιεί αναγνώστη οθόνης σε κινητό ή tablet και το 70,6% χρησιμοποιεί κυρίως συσκευές Apple.
• Το 38% χρησιμοποιεί έξοδο Braille, μέσω μιας οθόνης που ανυψώνει ακίδες για να σχηματίσει τους χαρακτήρες.

Φανταστείτε έναν χρήστη αναγνώστη οθόνης σε μια σελίδα προϊόντος. Ανοίγει τη λίστα επικεφαλίδων και πηγαίνει κατευθείαν στις «Κριτικές». Τη διάταξη της σελίδας σας δεν τη βιώνει ποτέ, μόνο τη δομή που κρύβεται από κάτω: αν οι επικεφαλίδες σας είναι απλώς παράγραφοι με έντονα γράμματα, η λίστα είναι άδεια, και τρία κουμπιά με το όνομα «Προσθήκη στο καλάθι» ακούγονται ακριβώς ίδια.

• Επικεφαλίδες που είναι πραγματικά στοιχεία επικεφαλίδας, σε λογική σειρά.
• Εναλλακτικό κείμενο που λέει ό,τι μετράει: «Μάλλινο παλτό σε σκούρο μπλε, μέχρι το γόνατο, μπροστινή όψη», όχι «IMG_4471.jpg». Οι διακοσμητικές εικόνες παίρνουν κενό εναλλακτικό κείμενο, ώστε να παραλείπονται.
• Ετικέτες φορμών σε κάθε πεδίο και μηνύματα σφάλματος που ανακοινώνονται, και δεν φαίνονται απλώς με κόκκινο χρώμα.
• Κείμενο συνδέσμων και κουμπιών που βγάζει νόημα και μόνο του: «Διαβάστε την πολιτική επιστροφών μας», όχι «Κάντε κλικ εδώ».

Πώς χρησιμοποιούν τους ιστότοπους τα άτομα με χαμηλή όραση;

Τα άτομα με χαμηλή όραση συνήθως μεγαλώνουν ή κάνουν πιο ευκρινή όσα βλέπουν, αντί να περάσουν στον ήχο. Μεγεθύνουν τη σελίδα στο πρόγραμμα περιήγησης, χρησιμοποιούν μεγεθυντικό οθόνης, μεγαλώνουν το κείμενο του συστήματος, ενεργοποιούν υψηλή αντίθεση ή σκούρο θέμα ή προσθέτουν απόσταση. Είναι μεγάλη ομάδα: ο ΠΟΥ εκτιμά ότι τουλάχιστον 2,2 δισεκατομμύρια άνθρωποι έχουν πρόβλημα κοντινής ή μακρινής όρασης.

Σε μεγάλη μεγέθυνση, όποιος χρησιμοποιεί μεγεθυντικό βλέπει κάθε φορά ένα μικρό κομμάτι της οθόνης. Ένα μήνυμα «Το καλάθι ενημερώθηκε» σε μια πάνω γωνία περνά εύκολα απαρατήρητο, όπως και μια σύνοψη σφαλμάτων τοποθετημένη μακριά από το πεδίο με το λάθος.

Οι Οδηγίες για την Προσβασιμότητα του Περιεχομένου του Ιστού (WCAG) 2.2 (ανοίγει σε νέα καρτέλα) το καλύπτουν με τρία κριτήρια επιτυχίας επιπέδου AA: το κείμενο πρέπει να μεγαλώνει στο 200% χωρίς απώλεια περιεχομένου (1.4.4), το περιεχόμενο πρέπει να αναδιατάσσεται σε πλάτος 320 pixel CSS ώστε κανείς να μη χρειάζεται κύλιση σε δύο κατευθύνσεις (1.4.10), και οι σελίδες πρέπει να αντέχουν επιπλέον απόσταση γραμμών, γραμμάτων και λέξεων (1.4.12). Για την αντίθεση, δείτε τον οδηγό μας για την αντίθεση χρωμάτων. Όσο για το φωτογραφημένο μενού: αν ξαναφτιαχτεί ως ιστοσελίδα με επικεφαλίδες, εξυπηρετεί το ίδιο καλά την κυρία Μαργαρίτα και την Ελένη.

Πώς χρησιμοποιούν το διαδίκτυο τα κωφά άτομα και τα άτομα με βαρηκοΐα;

Τα κωφά άτομα και τα άτομα με βαρηκοΐα χρησιμοποιούν το διαδίκτυο όπως όλοι, μέχρι τη στιγμή που ο ήχος μεταφέρει πληροφορία. Τότε χρειάζονται υπότιτλους στα βίντεο, απομαγνητοφωνήσεις για τον ήχο και έναν τρόπο επικοινωνίας μαζί σας που δεν είναι τηλεφώνημα. Ο ΠΟΥ εκτιμά ότι 430 εκατομμύρια άνθρωποι, πάνω από το 5% του παγκόσμιου πληθυσμού, χρειάζονται αποκατάσταση για απώλεια ακοής που προκαλεί αναπηρία.

Για πολλούς Κωφούς (με κεφαλαίο Κ, όπως γράφεται συχνά για να δηλώσει την κουλτούρα των Κωφών και τη νοηματική γλώσσα), πρώτη γλώσσα είναι η νοηματική γλώσσα της χώρας τους και δεύτερη η γραπτή. Η απλή γραφή τούς βοηθά, όπως βοηθά όποιον διαβάζει σε δεύτερη γλώσσα.

• Βάλτε υπότιτλους σε κάθε προηχογραφημένο βίντεο με ομιλία (WCAG 1.2.2, επίπεδο A). Ελέγξτε τους αυτόματους υπότιτλους: συχνά αλλοιώνουν ονόματα, ονομασίες προϊόντων και αριθμούς.
• Προσφέρετε τρόπους επικοινωνίας πέρα από το τηλέφωνο. Ένα «Τηλεφωνήστε μας για να ακυρώσετε» αποκλείει εντελώς ορισμένους πελάτες.
• Μη βάζετε ήχο που ξεκινά μόνος του. Ήχος που παίζει περισσότερο από 3 δευτερόλεπτα χρειάζεται χειριστήριο παύσης ή διακοπής (WCAG 1.4.2), και το χρειάζονται και οι χρήστες αναγνωστών οθόνης.

Πώς πλοηγούνται στους ιστότοπους τα άτομα με κινητική αναπηρία;

Τα άτομα με κινητική αναπηρία συχνά δεν χρησιμοποιούν καθόλου ποντίκι. Χρησιμοποιούν πληκτρολόγιο, διακόπτη, φωνητικό έλεγχο, σύστημα παρακολούθησης του βλέμματος, δείκτη κεφαλής ή trackball, μερικές φορές ενώ παλεύουν με τρέμουλο, πόνο ή κόπωση. Όλα αυτά προϋποθέτουν ότι ο ιστότοπος λειτουργεί χωρίς ακριβή στόχευση: κάθε χειριστήριο προσβάσιμο από το πληκτρολόγιο, εστίαση πάντα ορατή και στόχοι αρκετά μεγάλοι για να τους πετύχει κανείς.

Το WCAG ξεκινά από το πληκτρολόγιο: όλα πρέπει να λειτουργούν χωρίς ποντίκι (2.1.1, επίπεδο A). Τι συνήθως μπαίνει εμπόδιο:

• Αόρατη εστίαση. Αν αφαιρέσετε το περίγραμμα εστίασης για αισθητικούς λόγους, ο χρήστης πληκτρολογίου χάνει τη θέση του (WCAG 2.4.7).
• Μεγάλες διαδρομές. Ο χρήστης διακόπτη περνά από τα χειριστήρια ένα ένα. Ένα μεγάλο μενού με 60 συνδέσμους και χωρίς σύνδεσμο «Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο» μπορεί να σημαίνει 60 πατήματα μέχρι να φτάσει στο προϊόν.
• Ετικέτες που δεν ταιριάζουν. Ο χρήστης φωνητικού ελέγχου λέει «κλικ στο “Κράτηση τώρα”», αλλά στον κώδικα το κουμπί λέγεται «Υποβολή φόρμας», οπότε δεν συμβαίνει τίποτα (WCAG 2.5.3, Ετικέτα στο όνομα).
• Μικροσκοπικοί στόχοι και ρυθμιστικά που δουλεύουν μόνο με σύρσιμο. Το WCAG 2.2 ορίζει ελάχιστο μέγεθος στόχου 24 επί 24 pixel CSS (2.5.8) και ζητά εναλλακτική με απλό κλικ για κάθε σύρσιμο (2.5.7). Ο οδηγός μας για το WCAG 2.2 εξηγεί και τα δύο.

Πώς χρησιμοποιούν το διαδίκτυο τα άτομα με γνωστικές δυσκολίες, δυσλεξία ή ΔΕΠ-Υ;

Τα άτομα με γνωστικές και μαθησιακές δυσκολίες, μεταξύ άλλων με δυσλεξία, ΔΕΠ-Υ (ADHD), απώλεια μνήμης ή εγκεφαλική κάκωση, συνδυάζουν εργαλεία και τακτικές: μετατροπή κειμένου σε ομιλία, ορθογραφικό έλεγχο, χάρακες ανάγνωσης, διαχειριστές κωδικών πρόσβασης, λειτουργία ανάγνωσης και περισσότερο χρόνο. Αυτό που βοηθά περισσότερο βρίσκεται από τη δική σας πλευρά της οθόνης: σαφής γλώσσα, προβλέψιμες διατάξεις και διαδικασίες που δεν τιμωρούν τα λάθη.

Οι οδηγίες του W3C για τις γνωστικές και μαθησιακές δυσκολίες (ανοίγει σε νέα καρτέλα) περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, τους στόχους «Βοηθήστε τους χρήστες να συγκεντρωθούν» και «Φροντίστε οι διαδικασίες να μη βασίζονται στη μνήμη».

Μια σύνδεση που ζητά τον τρίτο και τον πέμπτο χαρακτήρα μιας μυστικής λέξης είναι ακριβώς το είδος του τεστ μνήμης για το οποίο προειδοποιεί ο δεύτερος στόχος. Ένα καρουζέλ που αλλάζει κάθε λίγα δευτερόλεπτα δουλεύει ενάντια στον πρώτο. Εξετάζουμε τι βοηθά, μαζί με την έρευνα για τις γραμματοσειρές για δυσλεξία, στο άρθρο Σχεδιασμός για δυσλεξία, ΔΕΠ-Υ και γνωστικές δυσκολίες.

Ποιες ενσωματωμένες ρυθμίσεις χρησιμοποιούν οι χρήστες και πού χωρά ένα πάνελ μέσα στη σελίδα;

Οι περισσότεροι ρυθμίζουν τις δικές τους συσκευές πολύ πριν αγγίξουν οτιδήποτε στη σελίδα σας: ζουμ στο πρόγραμμα περιήγησης, μεγαλύτερο κείμενο συστήματος, σκούρο θέμα, μειωμένη κίνηση, υψηλή αντίθεση, υπότιτλους, λειτουργία ανάγνωσης και τον ενσωματωμένο αναγνώστη οθόνης του κινητού. Η δουλειά του ιστότοπού σας είναι να σέβεται αυτές τις ρυθμίσεις. Ένα πάνελ προσβασιμότητας μέσα στη σελίδα είναι μία ακόμη επιλογή, όχι υποκατάστατο.

• Ζουμ και μέγεθος κειμένου: χρησιμοποιήστε σχετικές μονάδες και μην μπλοκάρετε ποτέ τη μεγέθυνση με δύο δάχτυλα στο κινητό.
• Μειωμένη κίνηση: οι ιστότοποι μπορούν να διαβάσουν αυτήν την προτίμηση (μέσω του media query prefers-reduced-motion), οπότε σεβαστείτε τη στα εφέ parallax, στα καρουζέλ και στις μεγάλες μεταβάσεις.
• Υψηλή αντίθεση και εξαναγκασμένα χρώματα, όπως τα θέματα αντίθεσης των Windows: ελέγξτε ότι τα εικονίδια και τα περιγράμματα εστίασης παραμένουν ορατά.
• Λειτουργία ανάγνωσης: αποδίδει καλύτερα όταν η σελίδα έχει πραγματικές επικεφαλίδες και παραγράφους.

Ένα πάνελ μέσα στη σελίδα, όπως αυτό που προσθέτει το SiteAccessible, δίνει στους επισκέπτες κουμπιά για αντίθεση, μέγεθος κειμένου, αποστάσεις, οδηγό ανάγνωσης, ανάγνωση φωναχτά και διακοπή κινούμενων στοιχείων, χωρίς να ψάχνουν στις ρυθμίσεις της συσκευής. Αυτό βοηθά ορισμένους ανθρώπους: κάποιον που δουλεύει σε εταιρικό υπολογιστή που δεν μπορεί να ρυθμίσει ή κάποιον με ημικρανία που θέλει μια πιο ήρεμη σελίδα για μία ώρα.

Δεν βοηθά όμως έναν χρήστη αναγνώστη οθόνης να βρει ένα κουμπί χωρίς ετικέτα, ούτε κάνει έναν ιστότοπο να πληροί το WCAG. Γι’ αυτό το πάνελ μας σκόπιμα δεν έχει προφίλ για τυφλούς επισκέπτες: ένα οπτικό πάνελ δεν μπορεί να πάρει τη θέση του αναγνώστη οθόνης που κάποιος ήδη ξέρει να χρησιμοποιεί. Αν μια σελίδα δεν λειτουργεί με τα εργαλεία των ίδιων των χρηστών, διορθώστε τη σελίδα.

Τι χαλάει την εμπειρία πιο συχνά;

Τα ίδια βασικά εμπόδια εμφανίζονται ξανά και ξανά. Στη σάρωση WebAIM Million 2026 (ανοίγει σε νέα καρτέλα), το 95,9% του ενός εκατομμυρίου κορυφαίων αρχικών σελίδων είχε ανιχνεύσιμες αστοχίες WCAG, κατά μέσο όρο 56,1 σφάλματα ανά σελίδα, με πρώτα το κείμενο χαμηλής αντίθεσης, το εναλλακτικό κείμενο που λείπει και τα πεδία φορμών χωρίς ετικέτα. Οι ίδιοι οι χρήστες αναγνωστών οθόνης κατατάσσουν το CAPTCHA ως το πιο προβληματικό στοιχείο του διαδικτύου.

Οι σαρώσεις χάνουν πολλά. Τα πέντε μεγαλύτερα προβλήματα κατά τους ίδιους τους χρήστες αναγνωστών οθόνης:

1. CAPTCHA
2. Μενού, καρτέλες και παράθυρα διαλόγου που δεν συμπεριφέρονται όπως αναμένεται
3. Σύνδεσμοι ή κουμπιά που δεν βγάζουν νόημα
4. Οθόνες ή τμήματα οθόνης που αλλάζουν απροειδοποίητα
5. Έλλειψη πρόσβασης από το πληκτρολόγιο

Κανένα από αυτά δεν χρειάζεται ειδική τεχνολογία για να διορθωθεί. Για να τα εντοπίσετε, δοκιμάστε τον δικό σας ιστότοπο: κάντε μια κράτηση μόνο με το πληκτρολόγιο, μεγεθύνετε στο 400% και διαβάστε τη σελίδα ολοκλήρωσης παραγγελίας, και μετά ακούστε τις επικεφαλίδες σας με το VoiceOver ή το NVDA. Ο οδηγός μας για τον έλεγχο της προσβασιμότητας του ιστότοπού σας περιγράφει βήμα βήμα αυτούς τους ελέγχους. Δεν αντικαθιστούν τις δοκιμές με ανθρώπους που χρησιμοποιούν αυτά τα εργαλεία κάθε μέρα, σας δείχνουν όμως από πού να ξεκινήσετε.